+ Pokaż spis treści

Kartezjusz - pojęcia


RACJONALIZM: kierunek filozoficzny, orientacja lub po prostu sposób uprawiania filozofii, uznający prymat refleksji i rozumu nad doświadczeniem, a więc przeciwstawny empiryzmowi. W swych różnych postaciach racjonalizm albo całkowicie z doświadczenia rezygnuje, albo przyznaje mu wtórną rolę w procesie poznania. Różnice między empiryzmem a racjonalizmem uwypuklają się w odpowiedziach na pytania o możliwość wiedzy wrodzonej, bierność i aktywność poznawczą człowieka, jego wolę. Jakkolwiek rozstrzygnięcia nie zawsze są biegunowo przeciwstawne, to zawsze obserwujemy zupełnie inny sposób argumentacji. Racjonalizm angażuje takie narzędzia jak dedukcja i doświadczenie wewnętrzne, zaś empiryzm - indukcję, obserwację, eksperyment. W pewnych kontekstach racjonalność może oznaczać tyle, co rozumność, w najpłytszym wydaniu zbliżając się do "zdrowego rozsądku", od którego nie stroni także empiryzm.