+ Pokaż spis treści

HIV / AIDS


Budowa wirusa HIVWirus
HIV (ang. human immunodeficiency virus) odpowiedzialny za wywołanie AIDS (ang. acquired immunodeficiency syndrome - nabyty zespół niedoboru odporności) należy do tzw. retrowirusów. Jest to grupa wirusów wywołujących m. in. nowotwory u ssaków. Wirus HIV jest kulisty i ma średnicę około jednej tysięcznej milimetra.

Zewnętrzna otoczka wirusa jest fragmentem błony komórkowej, zabranym z komórki człowieka. Znajdują się w niej białka wirusowe gp 120 oraz gp 41 odpowiedzialne odpowiednio za przyłączenie się i wniknięcie wirusa do komórki. ("gp" oznacza glikoproteinę - białko związane z resztą cukrową, liczba oznacza masę cząsteczkową białka w tysiącach daltonów). Wirus HIV atakuje w organizmie człowieka kilka rodzajów komórek. to komórki posiadające w błonie komórkowej białko CD 4, do którego przyłącza się białko gp 120 z otoczki wirusa. Tylko komórki posiadające białko CD 4 wrażliwe na zakażenie wirusem HIV. Należą do nich między innymi tzw. komórki dendrytyczne występujące we wszystkich błonach śluzowych (w uproszczeniu to błony wyściełające ciało od wewnątrz, znajdują się np. w jamie ustnej, odbytnicy, narządach rodnych). Dlatego kontakt wirusa z błonami śluzowymi jest niebezpieczny.
Białko CD 4 posiadają również niektóre komórki układu odpornościowego - makrofagi oraz pomocnicze limfocyty T. Głównym celem ataku HIV właśnie pomocnicze limfocyty T CD 4, zwane komórkami T4.
 

Strategia działania HIVAtak wirusa HIV zaczyna się, gdy wiriony łączą się z receptorami CD4 na błonie komórkowej (1). Wirusowe białko gp 41 dokonuje fuzji (połączenia się) błony otaczającej wirusa z błoną komórkową (2). Rdzeń wirusa (kapsyd) ulega rozpadowi, uwalniając wirusowe RNA oraz enzymy niezbędne do kontynuacji cyklu - odwrotną transkryptazę i integrazę (3). Na matrycy wirusowego RNA odwrotna transkryptaza produkuje DNA (4). Wirusowe DNA wnika do jądra komórkowego, gdzie ulega wbudowaniu do chromosomu gospodarza (5). Proces ten jest katalizowany przez integrazę (6). W jądrze komórkowym zachodzi transkrypcja wirusowego DNA, tu już nie są potrzebne wirusowe enzymy, w transkrypcji uczestniczą komórkowe białka. Cząsteczki wirusowego RNA, powstałe w procesie transkrypcji, opuszczają jądro (7). Na matrycy wirusowego RNA rybosomy produkują białka strukturalne i enzymatyczne wirusa (8). Błona komórkowa jest inkrustowana wirusowymi białkami gp 41 i gp 120. RNA i białka wirusowe dostają się do pączkującego nowego wirusa (9). Wtedy uaktywnia się proteaza wirusowa. Rdzeń i inne składniki zostają utworzone po oderwaniu się wirusa od błony komórkowej (10).

Atak wirusa HIV na komórki układu odpornościowego doprowadza do pogorszenia koordynacji odpowiedzi odpornościowej i do rozwoju AIDS. Jest to nieuleczalna, śmiertelna choroba, której objawy mogą wystąpić po roku, czasami nawet po dziesięciu latach od zakażenia. Układ odpornościowy funkcjonuje coraz gorzej, przestaje chronić chorego przed nowotworami i pasożytami. Dla chorego stają się groźne nawet organizmy żyjące w jego przewodzie pokarmowym, takie jak bakterie czy grzyby. U chorych na AIDS obserwuje się spadek wagi ciała, przemęczenie, grzybice przewodu pokarmowego, biegunki, zmiany skórne, nowotwory rzadko występujące w populacji (ponieważ zdrowy układ odpornościowy łatwo je zwalcza). Często dochodzi do zmian neurologicznych, czasami są to nawet zniszczenia w tkance nerwowej mózgu. Pospolite infekcje (np. zwykły katar) mogą być bardzo niebezpieczne dla chorego, przyczyną śmierci jest często zapalenie płuc, z którym osłabiony układ odpornościowy nie może sobie poradzić.

Leczenie AIDS. Dotychczas nie udało się wyprodukować szczepionki przeciwko wirusowi HIV. Przyczyną jest duża zmienność wirusa. Wiriony potomne, opuszczające komórkę gospodarza, są nieco inne niż wirion, który ją zaatakował. Różnice są nieznaczne, ale wystarczające, aby szczepionka nie była skuteczna na wszystkie odmiany (szczepy) wirusa. Obecnie stosowane kombinacje leków przeciwko wirusowi HIV upośledzają proces odwrotnej transkrypcji. Intensywna terapia lekowa chroni nosiciela (osobę zarażoną wirusem) przed rozwojem AIDS, nawet przez kilka lat.

Jak uniknąć zarażenia AIDS? Wirus HIV znajduje się we wszystkich płynach ciała chorego człowieka, w różnym stężeniu. Duże stężenie wirusa występuje we krwi, spermie, wydzielinie z dróg rodnych, płynie mózgowo - rdzeniowym, oraz mleku zarażonej matki. Kontakt tych płynów, lub ich pochodnych (np. leki otrzymywane z krwi, lub z układu nerwowego) z komórkami posiadającymi receptory dla wirusa (komórki błon śluzowych, niektóre białe krwinki) grozi zarażeniem.

Wirus HIV łatwo ulega zniszczeniu pod wpływem wysuszenia, działania wysokiej temperatury lub środków dezynfekujących. Nie jest przenoszony drogą kropelkową, nie przenoszą go również owady ani zwierzęta domowe. Stężenie wirusa w innych niż wymienione wyżej płynach ciała (np. w ślinie lub pocie) jest niewielkie i nie grozi zakażeniem. Nosiciel HIV nie jest zagrożeniem dla zdrowej osoby. Nie można się zarazić przez podanie ręki, picie z jednego kubka, korzystanie z tych samych urządzeń sanitarnych.

Osoby udzielające pomocy medycznej nosicielowi wirusa HIV muszą unikać bezpośredniego kontaktu z krwią nosiciela. W wypadku pobrudzenia skóry krwią nie należy wycierać skóry, lecz spłukać zabrudzone miejsce dużą ilością wody. Osoba stale zajmująca się nosicielem wirusa (personel medyczny, domownicy) powinna zwracać uwagę na zabezpieczenie drobnych skaleczeń skóry przed kontaktem z płynami ciała nosiciela (np. osłonięcie zadrapań, wrzodów itp. plastrem).