+ Pokaż spis treści

Heraklit z Efezu - pojęcia


Orficyzm
- (inaczej: orfizm). Religia mocna nasycona mistycyzmem, której twórcą i prawodawcą miał być, zgodnie z legendą śpiewak Orfeusz. Trudno jest ustalić czas powstania orficyzmu, jednak jego rozkwit przypada na VIII w. p.n.e., natomiast literatura orficka powstała najprawdopodobniej w VI w. p.n.e. Wydaje się, że orficyzm ukształtował się w wyniku ścierania się różnych wcześniej istniejących religii. Do nich należy przede wszystkim zaliczyć z jednej strony orgiastyczny kult Dionizosa, z drugiej zaś kult delficki Apollina. Kapłani z Delf dążyli do ucywilizowania plebejskiej, pełnej przemocy i okrucieństwa, pierwotnej religii dionizyjskiej. Pogłębienie przeżyć religijnych, umocnienie starań o czystość sumienia, wprowadzenie wegetarianizmu - wszystko to zaowocowało ukształtowaniem się nowego nurtu religijnego. W skład jego treści wchodziły wyobrażenia dotyczące powstania bogów, świata, człowieka i zbiór norm moralnych. Dla dziejów filozofii wielkie znaczenie miały następujące tezy: po pierwsze, iż dusza znajduje się w ciele, jak w więzieniu, jest nieśmiertelna i przechodzi przez kolejne śmiertelne ciała: ludzkie i zwierzęce, przy czym od jej moralnej wartości zależy jej wyzwolenie z więzów ciała; po drugie, że wszystkie żywe istoty obowiązuje wzajemna dobroć i miłość (stąd zakaz zabijania istot żywych, zarówno ludzi jak i zwierząt oraz zakaz spożywania mięsa); i po trzecie, że istnieje fundamentalny związek jedności i wielości, który został wypowiedziany przez legendarnego Muzajosa w aforyzmie: Wszystko wywodzi się z jedności i do jedności powraca.


Koncepcje orfickie głęboko przeniknęły kulturę grecką, są obecne na przykład w eposach Hezjoda, czy we wczesnych utworach tragediopisarzy. Potężnie oddziałały na Anaksymandra z Miletu, pitagorejczyków, Heraklita z Efezu, Empedoklesa z Akragas, w szczególności zaś na Platona, który w wielu swoich dialogach nawiązuje do orficyzmu (np. w dialogach: Fedon, Fajdros, Uczta). Starożytny, grecki filozof neoplatoński, Olimpiodor z Aleksandrii (VI w. n.e.), komentator pism Platona, napisał: "Platon wszędzie nuci pieśni Orfeusza", to znaczy, że motywy orfickie są gęsto rozsiane w jego dialogach.