+ Pokaż spis treści

Grawitacyjne ruchy masowe

Grawitacyjne ruchy masowe


Ruchy masowe to procesy przemieszczania się mas skalnych (pokrywy zwietrzelinowej) po stoku pod wpływem siły ciężkości.

Ruchom masowym sprzyja:

  • duże nachylenie stoków
  • mały stopień spoistości zwietrzeliny
  • duża miąższość zwietrzeliny na stoku
  • nachylenie warstw skalnych w tę samą stronę co stoki
  • nasączenie zwietrzeliny wodą
  • podcinanie stoku przez wody, lodowce, fale morskie lub w wyniku działalności człowieka
  • trzęsienia ziemi

Rodzaje ruchów masowych:

  1. obrywanie i odpadanie
  2. osuwanie
  3. pełznięcie (spełzywanie)
  1. OBRYWANIE I ODPADANIE

    Między tymi procesami istnieje różnica ilościowa a nie jakościowa. Mówimy wówczas o odpadaniu okruchów skalnych i obrywaniu mas skalnych.

    Obrywem - nazywamy jednorazowe, gwałtowne oderwanie się i runięcie w dół wielkich mas skalnych. Proces ten najczęściej zachodzi w miejscach podcinanych przez rzekę, lodowiec, morze i człowieka oraz w wyniku trzęsień ziemi. Oberwany materiał skalny składowany jest u podnóża stoku w postaci gruzu, głazów i bloków skalnych.
    W wyniku obrywania powstają: zagłębienia, nisze i wyrwy

    Odpadanie - następuje głównie w górach na stromych i wysokich ścianach skalnych pod wpływem zmniejszania spoistości (jako efekt wietrzenia mrozowego lub termicznego) odpadają mniejsze lub większe fragmenty skalne.
    Formy powstające w wyniku odpadania i osuwania materii skalnej to: żłoby (żleby) oraz stożki usypiskowe, zwane piargami (Tatry)

  2. OSUWANIE

    Proces ten polega na szybkim przemieszczaniu się zwietrzeliny i przypowierzchniowych mas skalnych w dół stoku. W wyniku osuwania powstają osuwiska.

    Elementy osuwiska:

    • nisza osuwiskowa - miejsce z którego został przeniesiony materiał
    • jęzor osuwiskowy - przesunięty materiał
    • rynna osuwiskowa - podłużne zagłębienie wyżłobione przez przesuwający się materiał skalny.

    Osuwiska tworzą się nie tylko na powierzchni lądów ale również na dnie morskim. Przyczynami wywołującymi osuwiska podmorskie mogą być: trzęsienia ziemi, wzrost ciężaru osadów w trakcie sedymentacji na stoku

  3. PEŁZNIĘCIE

    To proces powolnego przemieszczania się zwietrzeliny po słabo nachylonych stokach. Przemieszczanie to związane jest ze zmianami fizykochemicznymi (nasiąknięciem oraz odmarzaniem pokrywy) zwietrzelinowej.
    Oznakami tego procesu są pochylone drzewa, słupy telegraficzne i telefoniczne, płoty, przesunięte głazy, płaty darni itp.

    Spełzywanie może być:

    • płytkie - gdy obejmuje przypowierzchniową część gleby (kilka cm)
    • głębokie - gdy obejmuje całą pokrywę zwietrzelinową.

    Grawitacyjne ruchy masowe prowadzą do powstawania:

    • Form erozyjnych - żleby, nisze osuwiskowe, rynny osuwiskowe
    • Form akumulacyjnych - piargi, blokowiska, jęzory osuwiskowe

    Skutki ruchów masowych:

    • szkody budowlane - pęknięcia budynków i innych obiektów budowlanych
    • zmiana sieci wód powierzchniowych: przez zmianę biegu rzeki lub tamowanie dopływu wód (powstają jeziora lub powodzie)