+ Pokaż spis treści

Gotyk

Gotyk


Paryska katedra Notre Dame1.   Pierwsze kościoły w stylu gotyckim zbudowano we Francji. Znakomitymi przykładami są Notre Dame w Paryżu, St. Denis tamże i Chartres. Podobne przykłady odnajdujemy w Anglii np. Salisbury, gotyckie kościoły powstawały w Niemczech, Hiszpanii, we Włoszech.

2.   Kościół zbudowany był na planie krzyża. Katedry gotycka to budynki o niebywałej wysokości wnętrza (Reims 38 m., Beauvais 48 m.). Budowano je latami (Katedrę Notre Dame budowano 170 lat). Początkowo z kamienia później z cegły.
Innowacją, która różniła kościoły romańskie od gotyckich był nowy rodzaj sklepienia: sklepienie ostrołukowo-żebrowe. Przy tej udoskonalonej konstrukcji ściany nośne nie musiały być tak masywne. Cieńsze ściany kościołów gotyckich umożliwiły zastosowanie oszklonych okien, dzięki czemu do wnętrza wpadało więcej światła. Okna bocznych naw i w prezbiterium wypełniono witrażami, zaś okna ścian szczytowych miały formę rozet. Kolorowe światło zaczęło zalewać wnętrza, tworząc inną nieziemską atmosferę. Sztuka witrażowa osiągnęła szczyt rozkwitu we francuskiej kaplicy królewskiej Sainte Chapelle, gdzie okna zajmują trzy czwarte powierzchni ścian.

3.   Podobnie jak kościół romański katedra gotycka była nie tylko miejscem, gdzie człowiek średniowiecza się modlił, ale także uczył się. Dekoracje świątyni miały za zadanie ująć całokształt spraw życia ludzkiego i powiązać go z rytmem roku kościelnego. Do sztuki powoli zaczynały przenikać sceny z życia codziennego.

4.   Oprócz kościelnej rozwijała się różnorodna i bogata architektura świecka, zachowały się m.in. piękny ratusz w Brukseli, zamek krzyżacki w Malborku, zamek Coca koło Segowii (ok.1400r.), Carcassonne z przełmu XII i XIII wieku, pałac Jacques'a Coeur z XV w.

Giotto, Madonna5.   Mówiąc o gotyckiej rzeźbie nie sposób pominąć ołtarzy. Przy jednej parze skrzydeł (całość składa się więc z trzech części) mówimy o tryptyku, przy dwóch parach o poliptyku. W części środkowej ołtarza mieściła się zwykle kompozycja rzeźbiarska, na skrzydłach płaskorzeźby. Najwspanialszym przykładem polskiego ołtarza gotyckiego jest ołtarz Wita Stwosza (1447-1533), znajdujący się w kościele Mariackim w Krakowie.

6.   Po XIII wieku okres świetności przeżywały zamki, dwory oraz miasta. Duchowieństwo, arystokracja i bogaci mieszczanie zaczęli interesować się malarstwem. W kościołach pojawiły się obrazy stanowiące tło dla odprawianej mszy - miały one skupiać uwagę wiernych i wzbudzać w nich uczucia religijne. Bardzo często przedstawiały one scenę, w której fundator obrazu był za pośrednictwem patronującego mu świętego przedstawiany Najświętszej Marii Pannie. W ogóle wzrastający, dzięki popularyzacji przez franciszkanów, kult Marii miał ogromny wpływ na sztukę. Malarstwo i inne formy często podejmowały tę tematykę ukazując najczęściej kobietę trzymającą na ręku dziecko lub rozpaczającą po śmierci syna.
Okres rozkwitu przeżywać zaczęło również malarstwo ścienne - jedną z przyczyn tego zjawiska był rozwój zakonu franciszkanów. Popularność zakonu wzmogła zapotrzebowanie na nowe kościoły, a malarstwo umożliwiało lepszą od mozaiki formę ich dekoracji.
W sztuce gotyku pojawiły się freski - obrazy malowane techniką fresku bardzo długo zachowywały trwałość i nie "łuszczyły się".

7.   W latach trzydziestych XV wieku we Flandrii pojawił się nowy rodzaj malarstwa - malarstwo olejne. Zmieszane z olejem pigmenty (barwniki) charakteryzowały się świetlistością, jakiej nie można było uzyskać za pomocą do tej pory używanej tempery. Obrazy olejne umożliwiały niespotykaną do tej pory dbałość o detale -malarstwo olejne stało się w ciągu następnych wieków najważniejszym środkiem wyrazu w sztuce europejskiej.