+ Pokaż spis treści

Gleby


Geografia gleb
, która bada przyczyny i rozmieszczenie gleb na kuli ziemskiej, wyróżnia obecnie w Polsce:

  1. Gleby strefowe (zonalne)
  2. Gleby śródstrefowe (interzonalne)
  3. Gleby pozastrefowe (ekstrazonalne)
  4. Gleby niestrefowe (azonalne)

Gleby w Polsce kształtowane były głównie przez: klimat umiarkowany, roślinność lasów iglastych i mieszanych oraz podłoże skalne, będące pozostałością zlodowaceń plejstoceńskich (głównie piaski i gliny).

Gleby strefowe (zonalne)

Zajmują największy obszar w Polsce (ok. 82%). Należą tu gleby: brunatne, płowe, bielicowe i rdzawe.

  • Gleby bielicowe i rdzawe: są to gleby kwaśne, powstałe głównie na polodowcowych piaskach i glinach. Są głównie porośnięte lasami iglastymi.
  • Gleby brunatne i płowe (pseudobielicowe): zajmują ponad 50% powierzchni kraju; są często lekko kwaśne, wytworzyły się głównie na podłożu piasków gliniastych, glin i pyłów, pod lasami mieszanymi; należą do gleb średnio urodzajnych.

Gleby śródstrefowe (interzonalne)

Należą do nich : mady, które w Polsce zajmują ok. 5 % powierzchni, gleby torfowe (ok. 4%), rędziny (ok. 1%) i czarne ziemie (ok. 2%), smolnice (ok. 0,5%).

  • Mady: wytworzyły się w dolinach większych rzek. Dzięki znacznym wahaniom wody gruntowej są zasobne w tlen i składniki pokarmowe. Są to bardzo żyzne gleby.
  • Gleby torfowe: wytworzyły się na obszarach gdzie było dużo torfowisk niskich i wysokich. Na glebach tych głównie występują łąki.
  • Rędziny: wytworzyły się na niewielkich obszarach, gdzie na powierzchni leżą wapienie. Są to gleby zasadowe, o różnej zawartości próchnicy. Należą do gleb urodzajnych.
  • Czarne ziemie: powstały na glinach, bogatych w węglan wapnia, przy udziale roślinności leśno-łąkowej. Zawierają dużo próchnicy, ale często wymagają melioracji.
  • Smolnice: powstają ze skał ilastych silnie uwodnionych. Spotyka się je na terenach zarastających jezior i nad rzekami. Zawierają dużo próchnicy.

Gleby pozastrefowe (ekstrazonalne)

Główne swoje zasięgi mają poza naszą strefą glebowo-klimatyczną. Należą tu zajmujące ok. 1% powierzchni, czarnoziemy.

  • Czarnoziemy: powstały na lessach z udziałem roślinności stepowej. Są zasobne w składniki odżywcze, mają dobrą przepuszczalność oraz duże możliwości magazynowania wody. Należą do najlepszych gleb w Polsce.


Gleby niestrefowe (azonalne)

Charakteryzują się słabo lub wcale nie wykształconym profilem.

  • Gleby inicjalne: zajmują ok. 2% kraju, spotyka się je w górach powyżej 500 m. npm., na grzbietach wydm itp. Gleby górskie są w początkowym stadium rozwoju lub są słabo wykształcone (zawierają mało próchnicy). Jest to wynikiem dużej odporności skał w rejonach górskich na wietrzenie oraz wynikiem silnej erozji skał powodowanej dużym nachyleniem stoków, dużymi opadami i skąpą roślinnością.
  • Gleby antropogeniczne: gleby ogrodowe, gleby zniszczone przez działalność przemysłową

Rozmieszczenie gleb w Polsce

  • Gleby bielicowe, płowe występują niemal we wszystkich regionach naszego kraju
  • Gleby brunatne wytworzone na iłach i glinach występują w rejonie Wrocławia, między Kaliszem i Lesznem, na Nizinie Szczecinskiej.
  • Czarnoziemy wytworzone na lessach występują na wschodnim krańcu Wyżyny Lubelskiej (rejon Hrubieszowa i Tomaszowa Lubelskiego), w okolicach Sandomierza, Przemyśla, Opola i na północny wschód od Krakowa (koło Proszowic).
  • Czarne ziemie występują na gliniastych obszarach Kujaw, w okolicach Wrocławia, Wrześni, Łowicza, Sochaczewa, Grójca, Ciechanowa i Pyżyc.
  • Mady występują w dolinach rzek i na obszarach delt (Wisły, Odry, Warty, Sanu i Bugu) największy kompleks znajduje się na Żuławach Wiślanych
  • Smolnice okolice Pyrzyc , Gniewu n. Wisłą
  • Rędziny wytworzyły się na podłożu wapiennym Wyżyny Lubelskiej, Krakowsko-Częstochowskiej, w Niecce Nidziańskiej i koło Opola
  • Gleby torfowe występują głównie na Pojezierzach i na Polesiu
  • Gleby inicjalne występują na południu kraju (w górach) oraz na słabo utrwalonych wydmach (Niż Polski)
  • Gleby antropogeniczne: na terenach odkrywkowych kopalń węgla brunatnego (m. in. Konin, Bełchatów) oraz w obrębie miast.

Przydatność rolnicza gleb

Warunki glebowe w Polsce można uznać za średnio sprzyjające. Większość gleb średniej jakości (klasa IV) oraz słabe i złe (klasa V i VI).Są to gleby wykształcone głównie na podłożu piaszczystym (gleby lekkie), wymagają więc obfitego nawożenia oraz właściwych zabiegów agrotechnicznych, ponadto gleby te są poważnie zakwaszone, co zmusza do okresowego wapnowania pól.