+ Pokaż spis treści

Fenicja

Kalendarium

IV tysiąclecie p.n.e. - liczne osady rolnicze
III tysiąclecie p.n.e. - powstanie miast
od XII w. p.n.e. - kolonizacja Morza Śródziemnego
koniec II tysiąclecia p.n.e. - wynalezienie pisma alfabetycznego
ok. 814 r. p.n.e. - założenie Kartaginy
VIII-VII w. p.n.e. - podbój Fenicji przez Asyrię

Pokrywa fenickiego sarkofagu, IV w. przed Chr. (fot. wikimedia)1. Fenicja to kraina w zachodniej Azji, położona na wąskim pasie wybrzeża Morza Śródziemnego u stóp gór Liban, od góry Karmel na południu, do Ugaritu (obecnie Ras Szamra) na północy. Warunki naturalne były bardzo dogodne do życia: klimat łagodny, ziemia wyjątkowo żyzna. Jednak było jej niewiele. Dlatego Fenicjanie musieli zwrócić się ku morzu, a uprawa roli nie miała dla nich tak dużego znaczenia, jak dla innych starożytnych cywilizacji.

2. Podstawą dobrobytu Fenicji stał się doskonale rozwinięty handel o dalekim zasięgu, rzemiosło i rolnictwo. Leżała ona na skrzyżowaniu ważnych morskich i lądowych dróg handlowych, co umożliwiło rozwój wielkich ośrodków handlu tranzytowego między starożytnym Wschodem a rejonem śródziemnomorskim. Do największych miast należały Ugaut, Arwad (gr. Arados), Gubal (gr. Byblos), Berytos, Sydon, Tyr i Akko (gr. Ptolemais). Tworzyły one samodzielne jednostki polityczne, które możemy nazwać państwami-miastami (miasto i obszar, na którym ono dominowało).

3. Fenicjanie zasłynęli w starożytności jako doskonali żeglarze. Przemierzali całe Morze Śródziemne, żeglowali nawet poza Cieśninę Gibraltarską, kilkakrotnie docierając do Wysp Brytyjskich. Na rozkaz jednego z egipskich faraonów opłynęli dookoła Afrykę. Budowali doskonałe okręty, a jednym z najcenniejszych surowców, jakimi dysponowali, był libański cedr, który najlepiej ze wszystkich gatunków drzew śródziemnomorskich nadawał się na maszty żaglowców.

4. Wyroby fenickiego rzemiosła były bardzo poszukiwane. Kupowano luksusowe wyroby z metali, kości słoniowej i szkła (które wynaleźli) oraz tkaniny, ze słynną fenicką purpurą na czele. Eksportowano także produkty rolne. W zamian Fenicjanie przywozili złoto, srebro, ołów, miedź i cynę oraz niewolników, którymi handlowali na wielką skalę.

W celu usprawnienia handlu zaczęli wytwarzać kawałki złota i srebra o określonej wartości.

5. W końcu II tysiąclecia Fenicjanie rozpoczęli kolonizację Morza Śródziemnego. Pierwsze kolonie powstały na Cyprze, jednak główny wysiłek kolonizacyjny skierowany był na zachód. Ważnym obszarem, na którym zakładano kolonie był Płw. Iberyjski, obfitujący w rudy metali. Dalszym obszarem kolonizacyjnym była północna Afryka, gdzie powstała sieć kolonii aż do Cieśniny Gibraltarskiej. Największymi z nich były Utyka i Kartagina. Silną pozycję zyskali Fenicjanie na Sycylii. Mniejsze osady powstawały na Sardynii, Korsyce i na Balearach. Koloniści zajmowali się głównie handlem, wymieniając z zyskiem wyroby fenickiego rzemiosła na surowce. Po podboju Fenicji przez Asyrię kolonie zaczęły prowadzić samodzielną politykę. W VI w. p.n.e. do największego znaczenia doszła Kartagina, której hegemonię w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego obalił w II w. p.n.e. starożytny Rzym.

6. Fenicjanie byli twórcami alfabetu fonetycznego, tj. systemu, w którym znakami pisarskimi były zaznaczone tylko proste dźwięki mowy - głoski. Alfabet fenicki liczył 22 znaki i opisywał jedynie społgłoski. Początkowo ryto je na glinianych tabliczkach. Później w Byblos dostosowano znaki do pisania na materiale miękkim, papirusie. Tam właśnie znaleziono najstarszy, pochodzący z XI w. p.n.e., napis alfabetyczny, umieszczony na sarkofagu króla Agirama.