+ Pokaż spis treści

Egipt

Egipt


Kalendarium


  • V - IV tysiąclecie p.n.e. - Rozwój społeczności rolniczo-pasterskiej nad Nilem
  • ok. 3000 r. p.n.e. - Podbój Egiptu Dolnego przez władcę Egiptu Górnego Menesa, powstanie zjednoczonego państwa
  • XXVII - XXII w. p.n.e. - Stare Państwo, stolicą Memfis, budowa piramid
  • XXII - XXI w. p.n.e. - I Okres Przejściowy
  • XXI - XVII w. p.n.e. - Średnie Państwo, przez pewien czas stolicą Teby
  • XVII - XVI w. p.n.e. - II Okres Przejściowy
  • XVI - XI w. p.n.e. - Nowe Państwo, stolicą Teby, opanowanie Syrii i Palestyny, grobowce w Dolinie Królów
  • XI - VII w. p.n.e. - III Okres Przejściowy
  • VII - IV w. p.n.e. - Okres Późny, najazdy perskie - Egipt prowincją Persji
  • 332 r. p.n.e. - Podbój Egiptu przez Aleksandra Macedońskiego
  • 323 - 30 r. p.n.e. - Egipt hellenistyczny, dynastia Ptolemeuszów
  • 30 r. p.n.e. - Egipt prowincją Rzymu, śmierć Kleopatry

1.   Egipt jest przykładem cywilizacji, która powstała nad wielką rzeką i dzięki niej istniała. W naturalny sposób kraj był podzielony na górnoegipską wąską dolinę Nilu, dolnoegipską szeroką deltę oraz zachodnie i wschodnie obszary pustynne z należącymi do nich oazami. Głównym szlakiem komunikacyjnym był Nil i jego większe kanały.
Wśród bogactw naturalnych wyróżnić należy przede wszystkim kamień, który był podstawowym budulcem świątyń, grobowców, pałaców i budynków publicznych oraz surowcem dla rzemieślników. W górach Pustyni Arabskiej występowały złoża złota i miedzi. Inne surowce trzeba było sprowadzać.

"Albowiem jasne jest dla każdego rozumnego człowieka, choćby przedtem o tym nie słyszał, a tylko spojrzał na kraj, że ta część Egiptu, do której Hellenowie żeglują [delta Nilu], jest dla Egipcjan ziemią świeżo pozyskaną i darem rzeki (...). Taka bowiem jest przyroda kraju egipskiego: Przede wszystkim, jeżeli kto, dojeżdżając i jeszcze o dzień drogi będąc oddalony od lądu, zanurzy ołowiankę, to wyciągnie namuł, i to na głębokości tylko jedenastu sążni (ok. 20 m). Dowodzi to, że zamulenie lądu tak daleko sięga (...). [Od wybrzeża morskiego] aż do Heliopolis, w głąb lądu, jest Egipt szeroki, cały płasko rozciągnięty, obfituje w wodę i bagna. (...) Od Heliopolis w górę [Nilu] jest Egipt wąski. Albowiem z jednej strony [wschodniej] ciągnie się pasmo gór Arabii, które biegnie od północy ku południowi, stale pnąc się w górę aż do tak zwanego Morza Czerwonego; znajdują się w nim kamieniołomy, skąd brano materiał do budowy piramid w Memfis. (...) Z drugiej strony Egiptu [zachodniej], zwróconej ku Libii, ciągnie się inne skaliste pasmo gór, w którym znajdują się piramidy; jest ono pokryte piaskiem i rozciąga się w tym samym kierunku, co położona na południe część Gór Arabskich. Począwszy więc do Heliopolis kraj, o ile on do Egiptu należy, nie jest już rozległym lecz (...) wąski. (...) Taki jest naturalny wygląd tego kraju. Z Heliopolis do Teb żegluje się w górę rzeki przez dziewięć dni".
(Herodot, Dzieje, II 5-9)

2.   Egipcjanie wyróżniali trzy pory roku: wylewu, siewu i zbiorów.
Wegetacja roślin była możliwa tylko tam gdzie sięgały wody rzeki, gdyż zbyt małe opady nie zapewniały odpowiedniej ilości wilgoci. Coroczne wylewy Nilu zmuszały ludzi do łączenia się we wspólnoty robocze, które regulowały nawadnianie (odprowadzały nadmiar wody po wylewie, rozszerzały zasięg wylewu, doprowadzały wodę w innych porach roku) i budowały sieć irygacyjną.
Uprawiano pszenicę, jęczmień oraz len i konopie, z których otrzymywano włókna i olej. W sadach rosły figowce, palmy daktylowe, granatowce oraz winorośl. Znano ogórki, bób, cebulę i melony.
Gospodarka była całkowicie uzależniona od wylewów Nilu. Ich zasięg przewidywano mierząc poziom wody na wysokości Memfis: jeśli nie podniósł się o 6 metrów - groził głód, jeśli przekroczył 9 - Egipt ogarniała powódź, a pola była nadmiernie zamulone.

Wenus3.   Według tradycji państwo egipskie powstało ok. 3000 r. p.n.e. w wyniku podboju Egiptu Dolnego przez Górny. Dokonać tego miał Menes, który przyjął tytuł króla Dolnego i Górnego Egiptu.
Egipskim państwem, w ciągu trzydziestu wieków istnienia, rządziło trzydzieści dynastii faraonów . Byli oni monarchami despotycznymi, skupiali w swoich rękach całą władzę, przed nikim nie odpowiadali, przez nikogo nie byli kontrolowani. Uważano ich za wcielenie boga Horusa i oddawano cześć boską. Faraon był najwyższym kapłanem bogów, a także jedynym, który mógł z nimi rozmawiać. Wierzono, że gdyby go zabrakło, Egipt pogrążyłby się w chaosie.
W oddawaniu czci bogom oraz w dbaniu o świątynie pomagali mu kapłani. Służyli oni zawsze określonemu bóstwu i byli związani z konkretną świątynią. Byli wykształceni - znali pismo, teksty modlitw, święte rytuały oraz mity dotyczące ich bóstwa. Ponieważ kult był bardzo kosztowny, faraonowie obdarzali świątynie ziemią, płodami rolnymi, zwierzętami, niewolnikami i kosztownymi przedmiotami. Kapłani świątyń ważniejszych bóstw zdobyli w państwie bardzo wysoką pozycję.
W zarządzaniu państwem faraonowi pomagali urzędnicy. Wyżsi przebywali u boku króla lub administrowali okręgami kraju. Ich kariera zależała od łaski władcy. Pamiętać należy, że to oni odpowiadali za wszelkie błędne decyzje i kryzysy - faraon był nieomylny, tylko urzędnicy mogli źle zrozumieć i wykonać jego wolę.
Ważną rolę w życiu państwa spełniali niżsi urzędnicy, którzy zajmowali się określaniem wielkości i rodzaju upraw, poborem podatków, organizowaniem i kontrolowaniem prac przy nawadnianiu i na budowach. W tak zorganizowanym i zbiurokratyzowanym systemie duże znaczenie mieli pisarze. Działali oni w aparacie państwowym, ale również spisywali sprawy zwykłych ludzi. Pamiętajmy, że nauka pisania była bardzo trudna, długa i kosztowna - była dostępna tylko dla nielicznych.
Ziemię uprawiali chłopi podlegający władzy i opiece faraona. Do ich zadań należała również konserwacja sieci irygacyjnej. W czasie przerwy w pracach polowych używano ich do prac publicznych (m.in. do budowy świątyń i grobowców faraonów).
Obok świątyń i pałaców działały piekarnie, browary, stolarnie, garncarnie i wiele innych warsztatów rzemieślniczych, które pracowały dla potrzeb faraona i kapłanów. Miasta stanowiły przede wszystkim ośrodki administracyjne.