+ Pokaż spis treści

Czynniki lokalizacji przemysłu


Przemysł
to dział gospodarki narodowej rozumiany jako wydobywanie zasobów przyrody (przemysł wydobywczy) i przekształcanie ich (przemysł przetwórczy).

Rozmieszczenie zakładów przemysłowych jest nierównomierne. W niektórych regionach jest ich więcej, w innych ich liczba jest stosunkowo niewielka. Prawidłowa lokalizacja zakładu może ułatwiać jego funkcjonowanie i rozwój. Każda gałąź przemysłu ma pewne z góry określone czynniki lokalizacji.

Czynniki przyrodnicze warunkujące lokalizację przemysłu

baza surowcowa


Zakłady przemysłowe lokalizowane są w pobliżu źródeł surowca wówczas gdy ciężar gotowego produktu nieznacznie różni się masą od ciężaru podstawowego surowca, np. cementownie, zakłady drzewne oraz zakłady, których surowce nie nadają się do dłuższego transportu, np. elektrownie oparte na węglu brunatnym, cukrownie, mleczarnie. Szczególną rolę w powstawaniu i rozwoju wielu regionów przemysłowych odegrało występowanie złóż węgla kamiennego (patrz->regiony przemysłowe świata).

zasoby wodne

Woda jest ważnym czynnikiem lokalizacji wielu gałęzi przemysłu, ale w przypadku niektórych jego rodzajów duże zasoby wodne są niezbędne. Szczególnie dotyczy to przemysłu celulozowo-papierniczego, włókienniczego, hutniczego oraz chemicznego.

ochrona środowiska

Coraz większe znaczenie we współczesnym świecie zajmuje lokalizacja zakładów przemysłowych uwzględniająca ich uciążliwość dla środowiska. Właściwa lokalizacja powinna uwzględniać ochronę niektórych obszarów przed skutkami industrializacji, np. obszarów objętych ochroną przyrody, czy też stanowiących miejsce wypoczynku i turystyki.


Czynniki pozaprzyrodnicze

siła robocza

Powstawanie nowych zakładów jest nierozłącznie związane z istnieniem rezerw ludności zdolnej do pracy. Występowanie siły roboczej odgrywa duża rolę w gałęziach charakteryzujących się dużą pracochłonnością, np. w przemyśle elektromaszynowym, włókienniczym. Niektóre procesy produkcyjne potrzebują siły roboczej posiadającej odpowiednie kwalifikacje. Szczególne dotyczy to przemysłów zaawansowanej techniki.

tradycje wytwórczości rzemieślniczej i manufakturowej

Dużą rolę w powstawaniu nowych zakładów przemysłowych odegrała tradycja wytwórczości rzemieślniczej i manufakturowej, np. w rozwoju przemysłu włókienniczego.

potrzeby rynku

Niezwykle ważnym czynnikiem lokalizacji jest rynek zbytu. Dotyczy on zwłaszcza produktów nie nadających się do magazynowania i przewozu na dalsze odległości (np. energia cieplna) oraz produktów powszechnego użytku (np. produkty spożywcze).

baza energetyczna

Wiele procesów produkcyjnych wymaga znacznej ilości energii elektrycznej. Szczególnie dużo energii zużywają huty metali nieżelaznych, np. huty aluminium oraz niektóre zakłady chemiczne stosujące procesy elektrolizy. Częstym zjawiskiem jest więc lokalizacja tych zakładów w sąsiedztwie wielkich elektrowni.

sąsiedztwo innych zakładów

Dość ważnym czynnikiem jest obecność innych zakładów przemysłowych, które mogą stać się potencjalnymi odbiorcami produkcji lub kooperantami, stwarzającymi, tzw. korzyści koncentracji lub aglomeracji

infrastruktura techniczna

Innym ważnym czynnikiem jest istniejąca na danym terenie infrastruktura techniczna, a więc wyposażenie w sieć energetyczną, ciepłowniczą, wodną, gazową, kanalizacyjną oraz w linie komunikacyjne i telekomunikacyjne.

polityka państwa

W niektórych krajach decydujące znaczenie przy lokalizacji zakładów przemysłowych miała polityka państwa. Przykładem mogą być projekty przestrzennego zagospodarowania w krajach socjalistycznych prowadzone przez władze centralne.


Prawidłowa lokalizacja zakładu przemysłowego powinna zawierać analizę wszystkich czynników, gdyż działają one łącznie i równocześnie. Podstawowym skutkiem błędnej lokalizacji jest poniesienie dodatkowych kosztów produkcji w danym zakładzie.