+ Pokaż spis treści

Cesarstwo Rzymskie

Święte Cesarstwo Rzymskie


Kalendarium


  • 911 r. - Wygaśnięcie dynastii karolińskiej, Konrad, książę Frankonii królem niemieckim
  • 936 r. - Otton I królem niemieckim
  • 962 r. - Koronacja Ottona na cesarza rzymskiego
  • 963-5 r. - Zależność trybutarna Mieszka I od cesarza niemieckiego
  • 967 r. - Otton II koronowany na cesarza
  • 973 r. - Śmierć Ottona I
  • 983 r. - Śmierć Ottona II, regencja w imieniu Ottona III
  • 1000 r. - Zjazd gnieźnieński
  • 1002 r. - Śmierć Ottona III

  1. W 911 roku zmarł ostatni przedstawiciel dynastii karolińskiej, we wschodniej części monarchii frankijskiej. Po jego śmierci władcy niemieccy byli wybierani. Pierwszym władcą elekcyjnym był Konrad, książę Frankonii. Dzięki tendencjom odśrodkowym jednolite państwo stawało się zbiorem półniezawisłych ziem - Rzeszą. Najsilniej do samodzielności dążyły Saksonia na północy i Bawaria na południu, wyodrębniły się Szwabia i Frankonia. Między książętami rządzącymi w poszczególnych ziemiach dochodziło do konfliktów. Do walk wewnętrznych dołączyło się zagrożenie zewnętrzne.

  2. W 919 roku na życzenie umierającego Konrada tron objął książę saski Henryk. Tłumiąc bunty i zmuszając do uległości innych książąt dążył do wzmocnienia władzy centralnej. Czuł się przede wszystkim księciem saskim, toteż Saksonię uczynił ośrodkiem państwa. Przeprowadził reformę wojskową, udoskonalił wyszkolenie wojsk i ich umiejętności wojskowych. Dzięki temu Henryk odniósł znaczące sukcesy w polityce zagranicznej w walkach ze Słowianami i Węgrami.

  3. Otton I Wielki (fot. wikimedia)Wzrost prestiżu władcy na skutek odnoszonych przez Henryka sukcesów był tak wielki, że królem obwołano jego syna Ottona. Już aktem koronacji dokonanej w Akwizgranie, dawnej siedzibie Karola Wielkiego, zaprezentował młody władca, że jego aspiracje sięgają kontynuacji tradycji cesarstwa rzymskiego.

  4. Panowanie Ottona I cechowało wzmocnienie władzy centralnej. Król powiązał wyższe stanowiska duchowne z władzą świecką. Od połowy X wieku coraz częściej powierzał biskupom urzędy państwowe. Występując w roli "króla i kapłana" Otton nadawał inwestyturę biskupom, wręczając im na dworze królewskim pierścień i pastorał. Jednocześnie uposażał hojnie biskupstwa, w duże majątki ziemskie, by mogły wywiązywać się z narzuconych danin. Majątki pozostawały własnością władcy, były tylko czasowo użyczone, oddane w lenno. System uzależnienia hierarchii duchownej od władzy świeckiej stworzył podstawy istnienia Kościoła państwowego, równocześnie wyrażał wyższość władzy świeckiej nad duchowną.

  5. W polityce zagranicznej Otton tłumił powstania Słowian, zakładając na ich terenach marchie i biskupstwa, które podporządkowane były niemieckiej organizacji kościelnej. Czechy uczynił lennym księstwem, uzależnił władców Polski (Mieszko I) i Danii, odniósł znaczące zwycięstwo nad wojskiem węgierskim.

  6. O pomoc do króla niemieckiego zwrócił się papież Jan XII, czując się zagrożony przez konkurenta do tronu papieskiego. Udzielona pomoc została nagrodzona koroną cesarską (2 lutego 962 r). Plan Ottona związany z powstaniem państwa nawiązującego do tradycji Imperium Romanum zaczął się urzeczywistniać. Ambicją nowego cesarza było podporządkowanie sobie całego świata chrześcijańskiego, stworzenie uniwersalnego cesarstwa, którego osią będzie Rzesza niemiecka. Otton wydał statut, w którym stwierdził, że papieżem może zostać jedynie ten, kto złoży uprzednio przysięgę wierności cesarzowi (13 lutego 962 roku).

  7. Otton II próbował kontynuować politykę ojca. Mimo wcześniejszej koronacji musiał borykać się z kontrkandydatem do tronu - stryjecznym bratem Henrykiem Kłótnikiem, księciem Bawarii. Po usunięciu przeciwnika, wyruszył do Włoch, gdzie zamierzał podporządkować sobie wszystkie ziemie Półwyspu Apenińskiego. Podjęta wyprawa zakończyła się klęską, przygotowania do akcji odwetowej przerwała śmierć dwudziestoośmioletniego władcy.

  8. Otton III (fot. wikimedia)Sytuacja cesarstwa w chwili śmierci Ottona II była bardzo skomplikowana. Jego następca Otton III (król Niemiec) miał trzy lata. Opiekę nad małoletnim władcą sprawowała jego matka, cesarzowa Teofano, oraz babka, Adelajda. Chłopiec wychowywany przez matkę w tradycji grecko-bizantyjskiej, a przez babkę w tradycji rzymskiej pragnął stworzyć uniwersalną monarchię. W jej skład wchodziłyby na równych prawach Germania (królestwo niemieckie), Italia, Galia (Francja lub romańska część królestwa niemieckiego) oraz Sclavinia (Słowiańszczyzna zachodnia). Wizualnym udokumentowaniem tej koncepcji jest miniatura w Ewangeliarzu bamberskim, na której do cesarza w majestacie zbliżają się z hołdem symboliczne postacie czterech niewiast: Roma, Galia, Germania i Sclavinia. Warto zwrócić uwagę na strój młodego cesarza - jest on zapożyczony z obrządku bizantyjskiego. Otton III ubiegał się w Konstantynopolu o rękę córki jednego z panujących cesarzy, na swych pieczęciach umieszczał napisy Roma aurea i Renovatio Imperii Romanorum oraz, obok własnych wizerunków, popiersia Karola Wielkiego.

  9. Władza najwyższa zarówno świecka, jak duchowna w nowym cesarstwie należałaby do cesarza, którego pomocnikiem w kwestiach wiary byłby papież. Wzorem ojca i dziada Otton III uzależnił od siebie stolicę apostolską. Idea uniwersalistycznego cesarstwa dotyczyła także państwa polskiego, na czele Sclavinii miał stanąć Bolesław Chrobry. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego cesarz dokonał symbolicznego aktu koronacji władcy Polski, nazywając go swoim bratem i przyjacielem cesarstwa.

  10. Plany Ottona nie spotkały się z aprobatą w Rzeszy. Wybuchło tam powstanie, a cesarz został zmuszony do opuszczenia Rzymu i powrotu. Wkrótce zmarł na malarię nie pozostawiając potomka. Jego śmierć położyła kres uniwersalnej koncepcji opartej na federacji równouprawnionych ludów.