+ Pokaż spis treści

Babilon

Babilon


Kalendarium


  • X - IV tysiąclecie p.n.e. - początki rolnictwa, udomowienie zwierząt, garncarstwo
  • poł. IV tysiąclecia p.n.e. - pierwsze osiedla w Sumerze
  • ok. 1900 r. p.n.e. - cywilizacja Sumeru wchłonięta przez Babilonię
  • XVII w. p.n.e. - panowanie Hammurabiego w Babilonii, powstanie imperium babilońskiego, kodyfikacja prawa, tzw. kodeks Hammurabiego
  • VI w p.n.e. - podbój Babilonii przez Persów



1.   W rozległej dolinie zasilanej dwiema wielkimi rzekami, Tygrysem i Eufratem, a nazywanej Mezopotamią (Międzyrzeczem - od greckiego meso-potámios, czyli "[kraj] między rzekami"), panowały doskonałe warunki do rozwoju rolnictwa. Konieczne było jedynie osuszenie licznych mokradeł i bagien, poprzez budowę sieci irygacyjnych. Sieć kanałów-zbiorników umożliwiała ochronę pól przed niszczycielskim działaniem wody (Tygrys i Eufrat wzbierały na wiosnę, czyli w czasie wegetacji zbóż) oraz jej magazynowanie do czasu, gdy stawała się potrzebna. Bardzo sprzyjający klimat umożliwiał zbieranie plonów nawet kilka razy w ciągu roku.

2.   Mezopotamię tworzyły następujące krainy historyczne: Sumer (nazwa wywodzi się od ludu Sumerów), Akad (nazwa od miasta Akkad - Agade), Babilonia (od miasta Babilon), Asyria (od miasta Assur), Mittani (państwo utworzone przez plemiona huryckie, XVI-XIV w. p.n.e.) i Chaldea (nazwa od plemion chaldejskich, które osadziły się na początku I tysiąclecia w południowej Babilonii).

3.   Obszar Mezopotamii pozbawiony był bogactw mineralnych, zwłaszcza rud metali i kamienia. Brakowało drewna, gdyż nie rosły tam lasy. Te uwarunkowania przyczyniły się do rozwoju handlu. Kupcy wywozili płody rolne: pszenicę, jęczmień, daktyle oraz wyroby rzemieślników: wełniane tkaniny, ozdoby i broń. W zamian przywozili surowce (kamienie, drewno, miedź, złoto). Prowadzona na szeroką skalę wymiana handlowa wymusiła ustalenie jednolitych miar, wag, długości i powierzchni.

Państwo Region Okres istnienia Wybrani władcy Główne miasta
Sumer pd. Mezopotamia 2800-2340
2160-2000
Gilgamesz z Uruk
(ok. 2700)
Uruk, Ur, Umma, Lagasz, Kisz
Akad śr. Mezopotamia 2340-2200 Sargon I
(ok. 2371-2316)
Akad(?), Babilon
Babilonia śr. Mezopotamia 1900-1590
1530-1157
 625-539
Hammurabi
(1792-1750)

Nabuchodonozor II
(604-562)
Babilon
Asyria pn. Mezopotamia 1850-1680
1380-1078
 909-612
(okres największej świetności)
Sargon II
(722-705)
Assur


4.   Powstawały coraz większe osady. Wznoszono w nich stałe domy ze specjalnie przygotowanych do tego materiałów (m.in. glinianych cegieł), w których zaczęto wyodrębniać izby o różnym przeznaczeniu. Niektóre osady otaczano potężnymi fortyfikacjami. W ten sposób zaczęły powstawać skupiska o charakterze miejskim. Rozwijało się w nich rzemiosło (garncarstwo, plecionkarstwo, tkactwo, obróbka kamieni, kości rogu i pierwsze próby obróbki miedzi) i wymiana handlowa.

5.   Powstanie wielkich osad świadczy o wykształceniu się aparatu stałej władzy, która utrzymywała porządek wewnątrz kilkutysięcznych grup mieszkających w dużym zagęszczeniu, a także organizowała prace przy wznoszeniu budowli dla całej wspólnoty, fortyfikacji itp.

6.   Społeczeństwo babilońskie dzieliło się (podział na podstawie społeczeństwa starobabilońskiego z czasów Hammurabiego) na:

  • wolnych, pełnoprawnych obywateli
  • tzw. ludzi królewskich, czyli ludność wolną, lecz nie mającą pełnych praw obywatelskich, w dużej części zależną ekonomicznie od króla
  • niewolników.

Obywatel musiał urodzić się w rodzinie obywatela lub być przez niego adoptowanym, a przede wszystkim posiadać własną ziemię w jednej z gmin obywatelskich. Oczywiście obywatele byli silnie zróżnicowani pod względem majątkowym, społecznym i zawodowym, a niektóre przepisy Kodeksu Hammurabiego zdają się wskazywać na odmienny status prawny różnych ich grup.

7.   Ogromny obszar sprzyjający osadnictwu i uprawie roli nie zmuszał ludzi do zjednoczenia politycznego. Powstawały państwa-miasta, ograniczone do terytorium nad jakim władcy miasta potrafili rozciągnąć swoją władzę.

8.   Centrum państwa-miasta stanowiły zespoły świątynne i pałacowe. Były ośrodkami życia gospodarczego, religijnego i politycznego. Dookoła znajdowały się dzielnice mieszkalne. Całość, wraz z częścią pól i ogrodów, otoczona była miejskim murem. Do państwa należały również wsie położone nad kanałami nawadniającymi kontrolowanymi przez miasto.

9.   Początkowo państwem-miastem rządził przedstawiciel bóstwa opiekuńczego, kapłan. Z biegiem czasu wykształciła się instytucja króla i nastąpiło oddzielenie władzy świeckiej od religijnej. Król skupiał w swoim ręku władzę administracyjną i militarną oraz przewodził kultowi. Zaczął kształtować się i rozbudowywać urzędniczy aparat administracyjny.

Lew babiloński10.   Pierwsze państwa-miasta powstały w Sumerze. W XVIII w. p.n.e. do szczególnego znaczenia doszedł Babilon (akadyjskie "Bab-ilim", czyli "Brama bogów"). Pod koniec panowania Hammurabiego państwo babilońskie obejmowało swoim panowaniem całą Mezopotamię i Elam.
Babilon był ogromnym miastem. W okresie świetności zamieszkiwało go blisko pół miliona ludzi - inne duże miasta w Mezopotamii liczyły wtedy 30-50 tysięcy mieszkańców. O tak dużym rozwoju Babilonu zadecydowało jego położenie nad Eufratem, w najwęższym miejscu mezopotamskiego międzyrzecza, na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych.

"(...) Od czasu gdy Marduk, pan wielki, do panowania nad krajem mnie wyniósł, ludy rozległe do czuwania [nad nimi] mi powierzył, Mardukowi, memu boskiemu rodzicowi, bogobojnie posłuch dawałem, by jarzmo jego ciągnąć, kark schyliłem. Jego tłuste ofiary dzienne, jego czyste dobrowolne ofiary liczniej niż dawniej pomnożyłem; na każdy dzień byka tucznego, wołu opasłego białego, ofiary czyste, godne bogów [świątyni] Esagila i bogów Babilonu, ryby, ptaki, (...) ozdobę trzęsawisk, miód, masło, mleko, oliwę czystą, wino sezamowe, miód [?], piwo osadzone [?], wino czyste (...) na stole [ołtarzu] Marduka i jego żony Zarpanit, władców moich, pełno złożyłem.
Kaplicę boską, przybytek jego władztwa, złotem błyszczącym obłożyłem ściany jego. (...) Babilon, miasto pana wielkiego Marduka - mur jego wielki wykończyłem, u progów bram masywne byki z brązu i zacięte węże postawiłem (...).
Między miastami Sumeru i Akadu imię jego [Babilonu] wywyższyłem".


(Napis Nabuchodonozora, za: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, z. 2, s. 9-10, Kraków 1924)