CZYM JEST ARCHEOLOGIA?


Ogólny widok na ruiny cytadeli w Nimrud - starożytne Kalhu, stolica Asyrii w IX wieku przed Chr. Na pierwszym planie mury świątyni boga Nabu; w głębi ruiny zikkuratu, zaś przed nim po lewej rekonstruowane pozostałości pałacu króla Aszur-nazir-apli II (883-859 przed Chr.)."Kim jesteś i co tu robisz?" -
Pytam, a on zdziwiony
Rzekł, słowa sącząc powoli...:
"Skorup tu mnóstwo gdzieś leży
Z epok obrosłych dziś w kurz.
Muszę je znaleźć, pomierzyć
I w głąb, i wszerz i wzdłuż.
(...)
"Powiedz, gdzie oni tu żyli!
Kiedy, dlaczego i jak?".
"Przed pięciu tysiącami lat -
Tłumaczył mi łagodnie -
Najlepiej wyglądał nasz świat
I ludzie żyli godnie.
"Powiedz, jak żyjesz, odludku?
Co do roboty tu masz?".
"Na ślady ludzi poluję,
Na dzieła człowieczych rąk,
Potem je fotografuję
I w pakach odsyłam stąd.
Za złoto ich nie sprzedaję
Ani za złą mamonę,
Lecz do muzeów oddaję;
Tam miejsce im sądzone.


[Agata Christie Mallowan, Spotkanie na tellu]



 

Relief z przedstawieniem skrzydlatego geniusza opiekuńczego. Dekoracja ściany w pałacu asyryjskiego króla Aszur-nasir-apli II (883-859 przed Chr.) w Nimrud. Nawet wspólcześnie zabytki te są narażone na zakusy złodzieji. Wycięty fragment reliefu został wstawiony z powrotem po odzyskaniu go z rąk rabusiów.Przytoczone fragmenty wiersza w lapidarny sposób ujmują istotę pracy archeologa. Agata Christie Mallowan, znana autorka powieści kryminalnych, była żoną Maxa Mallowana, wybitnego angielskiego archeologa prowadzącego badania na obszarze starożytnej Mezopotamii, towarzyszyła mu w wykopaliskach w dorzeczu Haburu (1935-39) oraz w latach 50-tych w odkopywaniu Nimrud - stolicy Asyrii w IX w. przed Chr.

Termin archeologia wywodzi się z języka greckiego archaios (dawny) i logos (słowo, nauka) - "nauka o rzeczach dawnych" i w tym szerokim znaczeniu stosowany był do XVIII w. Pod koniec XVIII w. nastąpiło zawężenie jego użycia i zaczęto tak nazywać dyscyplinę nauki, badającą metodą wykopalisk, materialne pozostałości przeszłości człowieka. Przedmiotem zainteresowania archeologa jest każda rzecz wykonana przez człowieka - od prostego narzędzia - po złożone urządzenie, od prymitywnego domostwa i pochówku - po pałace, świątynie i wspaniałe grobowce - od najstarszych, datowanych na ok. 2 miliony lat temu, kamiennych narzędzi, poprzez egipskie piramidy, ruiny rzymskich miast, średniowieczne zamki i kościoły - po całkiem współczesne relikty przemysłowe.
 

Praca archeologa - mimo, że powszechnie kojarzona jest z wykopaliskami - w dużo większym wymiarze jest pracą za biurkiem, wymagającą opisywania, klasyfikowania i analizowania znalezisk. Dokładny i możliwie obiektywny opis stanowi bowiem podstawę pracy archeologa. Jest też punktem wyjścia dla następnego kroku, będącego zasadniczym celem pracy archeologa - a mianowicie umieszczenia odkrytych, materialnych pozostałości w ich historycznym kontekście. Ten etap pracy ma już charakter interpretacyjnego opisu przeszłości człowieka.

Archeolodzy w coraz większym stopniu korzystają w swojej pracy z metod wypracowanych przez nauki przyrodnicze. Dla interpretacji znalezisk, dla określenia ich kontekstu środowiskowego konieczna jest współpraca, między innymi, z paleozoologami (dla określenia szczątków kostnych zwierząt), paleobotanikami (dla określania pyłków i nasion roślin), geologami czy klimatologami. Metody wypracowane przez nauki techniczne pomagają między innymi w datowaniu najstarszych znalezisk. Najbardziej znana jest tu metoda wykorzystująca rozpad izotopu węgla C-14, nazywaną w skrócie metodą radiowęglową.

Praca archeologa jest złożona i wymaga dobrego opanowania szeregu specjalistycznych umiejętności. I tak powinien on znać podstawowe zasady
geodezji, rysunku technicznego i architektonicznego, fotografii, powinien umieć odczyścić szkielet i skleić rozbity garnek. Oczywiście często w skład misji archeologicznej wchodzą przedstawiciele wymienionych specjalności, ale nie zawsze są po temu możliwości, choćby finansowe. W pierwszym etapie pracy archeolog jest przede wszystkim rzemieślnikiem, wykonującym różne wyspecjalizowane prace, z których opinii publicznej najbardziej znane są same wykopaliska. Dopiero w drugim, interpretacyjnym etapie, jest historykiem.

 

Piramidy w Gizie koło Kairu. Te monumentalne, kamienne konstrukcje były grobowcami egipskich faraonów z okresu Starego Państwa (1 połowa 3 tysiąclecia przed Chr.). Na zdjęciu od lewej: pramida Cheopsa (największa), Chefrena (z zachowaną u czubka kamienną okładziną) i Mykerinosa (najmniejsza).Uzasadnienie dla pracy archeologa jest takie samo, jak uzasadnienie dla wszystkich nauk historycznych, a mianowicie - wzbogacenie współczesności przez wiedzę o doświadczeniach i osiągnięciach naszych przodków. Ponieważ archeologia zajmuje się wytworami rąk ludzkich, to podstawowe znaleziska archeologiczne dostarczają przede wszystkim informacji z zakresu kultury materialnej, historii sztuki i technologii; pośrednio jednak zawierają one także informacje o społeczeństwie, w którym powstały, jego religii i gospodarce. Wykopaliska wydobywają również na światło dzienne różnorodne teksty pisane: dokumenty gospodarcze i sądowe, teksty religijne, literackie, naukowe, korespondencję itp. (teksty w piśmie klinowym, hieroglificzne. papirusy itp.). Z bogactwa zawartych w nich treści korzystają różne gałęzie nauki, a także sami archeolodzy do interpretacji dokonanych znalezisk.

Ta wielowątkowość i szczegółowość badań powoduje, że nie ma archeologa uniwersalnego, który znałby się na wszystkich zagadnieniach związanych z badaniem przeszłości człowieka. Dlatego też archeologia podzieliła się na szereg gałęzi, zmierzających do coraz większego stopnia specjalizacji. Jednym z kryteriów jest podział geograficzno-chronologiczny: archeologia klasyczna (archeologia Grecji i Rzymu), egiptologia (archeologia starożytnego Egiptu), archeologia Starożytnego Bliskiego Wschodu, archeologia Śródziemnomorska, archeologia Ameryki prekolumbijskiej itd. Innym kryterium jest kryterium chronologiczne: archeologia pradziejowa, archeologia biblijna, archeologia średniowieczna, a nawet archeologia epoki przemysłowej.

Od połowy XIX wieku przyjęło się w nauce nazywać archeologią pradziejową (prehistoryczną) - archeologię zajmującą się badaniami społeczeństw nie znających pisma. (Pismo wynaleziono pod koniec 4 tysiąclecia przed Chr. w Mezopotamii, Iranie i Egipcie. Nieco później pojawiło się ono także w dolinie Indusu i w Chinach, a jeszcze później w Europie - pismo minojskie - ok. 1700 przed Chr.). Jedynym rodzajem źródeł, które informują nas o tych społeczeństwach, są znaleziska pozostałości ich kultury materialnej oraz analiza śladów po środowisku naturalnym, w którym żyli. Te ograniczenia, spowodowały konieczność wypracowania własnych metod, zarówno prowadzenia wykopalisk (np. na niektórych stanowiskach zdejmuje się i dokumentuje warstwy mające po kilka centymetrów miąższości), jak i techniki pobierania próbek (np. flotacja, w celu uzyskania próbek nasion), które na stanowiskach z okresów historycznych (tj. takich, dla których dysponujemy również źródłami pisanymi) są stosowane rzadko lub wcale.

Dodaj do swoich materiałów
Morze możliwości
na edukator.pl
Narzędzia, zasoby, komunikacja, współpraca. Zarejestruj się. Twórz, gromadź, i dziel się zasobami.
Morze możliwości na edukator.pl