Antarktyda - ukształtowanie powierzchni i linia brzegowa


Antarktyda to ogromny kontynent przykryty czaszą lodową. Długość jej linii brzegowej wynosi około 27 tys. km, z czego ponad 12 tys. km przypada na czoło lądolodu, około 12 tys. na lodowce szelfowe, około 2,5 tys. na jęzory lodowcowe, a zaledwie ponad 0,7 tys. km przypada na wybrzeże skaliste.

Antarktydę dzieli się na dwie części: większą Antarktydę Wschodnią (10,5 mln km2) i znaczenie mniejszą Antarktydę Zachodnią (3,5 mln km2), które oddziela pasmo Gór Transantarktycznych rozpościerających się od zachodniego brzegu Morza Rossa po wschodni brzeg Morza Weddella.

Antarktyda Wschodnia jest rozległym płaskowyżem, poprzecinanym miejscami masywami górskimi i obniżeniami, położonym prawie w całości na półkuli wschodniej. W części tej od setek milionów lat nie występowały fałdowe ruchy górotwórcze. Linia brzegowa jest słabo rozwinięta.

Antarktyda Zachodnia jest praktycznie archipelagiem wysp z dobrze rozwiniętą linią brzegową. Daleko poza koło podbiegunowe południowe wysunięta jest Ziemia Grahama, przez którą biegnie pasmo młodych gór fałdowych mające swe przedłużenie na Ziemi Marii Byrd, aż po Morze Rossa. W paśmie tym znajduje się najwyższy punkt kontynentu - Vinson o wysokości 5 140 m. n. p. m.

Antarktydę w 98% pokrywa lądolód o średniej grubości 1 880 m. Pozostałe 2% przypada na nunataki (wystające nad powierzchnię lądolodu nagie skały) oraz tereny skaliste na wybrzeżu kontynentu, pozbawione pokrywy lodowej. Średnia wysokość czaszy lodowej wynosi 2 040 m - Antarktyda jest więc najwyżej położonym kontynentem świata. Maksymalna wysokość czaszy lodowcowej sięga 4 010 m n. p. m., a jej maksymalna grubość wynosi 4 744m. Objętość wody uwięzionej w lądolodzie szacuje się na około 31 mln km3. Gdyby lądolód Antarktydy stopniał, poziom wszechoceanu podniósłby się o 73 m., co spowodowałoby zatopienia około 10% powierzchni lądów. Bardzo wiele miast i osiedli położonych na wybrzeżach morskich, a także na obszarach nizin znalazłaby się wtedy pod wodą.

W 1996 roku rosyjscy naukowcy odkryli, uwięziony pod warstwą lądolodu, zbiornik wody słodkiej. Otrzymał on nazwę Wostok od stacji badawczej, w pobliżu której się znajduje. Wiek jeziora ocenia się na 500 tys. lat, a jego wielkość jest zbliżona do jeziora Ontario.

Rozległe lodowe przestrzenie Antarktydy są równinne. Niewielkie pofałdowania i pęknięcia świadczą tylko o nierównościach skalnych występujących pod powierzchnią lodu.

Lądolód Antarktydy podlega nieustannemu ruchowi. Od wnętrza lądu ku wybrzeżom "płyną" strumienie lodu z szybkością 20-30 m na rok. Pokrywają one znaczne powierzchnie mórz przybrzeżnych tworząc lodowce szelfowe. Ogólna ich powierzchnia jest pięciokrotnie większa od powierzchni Polski. Na skutek wahania powierzchni morza odrywają się olbrzymie góry lodowe (tzw. cielenie się lodowca) stwarzające niebezpieczeństwo dla statków. Góry lodowe są ogromnymi rezerwuarami wody słodkiej, która być może znajdzie wykorzystanie w niedalekiej przyszłości. Lodowce szelfowe są trudno dostępne od strony morza, gdyż urywają się wysokimi i stromymi barierami, np. Bariera Rossa (80 m. wysokości i 950 km długości).
Dodaj do swoich materiałów
Morze możliwości
na edukator.pl
Narzędzia, zasoby, komunikacja, współpraca. Zarejestruj się. Twórz, gromadź zasoby i dziel się nimi.
Morze możliwości na edukator.pl