życie na lądach

Geografia - ŻYCIE NA LĄDACH

FORMACJE ROŚLINNE I ZWIĄZANY Z NIMI ŚWIAT ZWIERZĄT

      Formacje roślinne to zbiorowiska roślin o podobnym wyglądzie, określonym składzie gatunkowym i określonych wymaganiach życiowych.

Cechy formacji roślinnej zależą od:

• warunków klimatycznych
• rodzaju gleb
• rzeźby terenu
• stosunków wodnych

      Podstawowymi formacjami roślinnymi są: formacje drzewiaste (lasy), formacje krzewiaste, formacje trawiaste, formacje pustynne.

I. Formacje drzewiaste:
 

Las równikowy wiecznie zielony (hylea, selva, dżungla)
 

1. • formacja roślinna strefy klimatycznej równikowej - klimatu równikowego wybitnie wilgotnego, gdzie suma rocznych opadów waha się od 2000 do 6000 mm
   • najbardziej rozwinięta i zróżnicowana formacja roślinna kuli ziemskiej. Charakteryzuje się ogromną liczbą gatunków drzew, krzewów i runa (kauczukowce, palmy, kakaowce, wanilia, bambus, grzyby) i różnorodnością form życiowych np. pasożytnicze epifity*(storczykowate, ananasowate, kaktusowate i niektóre figowce) oraz różnorodnością form morfologicznych
   • przeważającymi postaciami roślin są wysokie drzewa o wysmukłych pniach (50 - 60 m. wysokości) oraz charakterystyczne liany (pnącza) oplatające pnie i konary drzew
   • obszar występowania: dorzecze Amazonki oraz Kotlina Konga, Archipelag Malajski

      Świat zwierząt: małpy (kapucynki, makaki, gibbony, orangutany, szympansy i goryle), leniwce, hipopotamy, okapi, bawoły afrykańskie, tapiry, pekari, mrówkojady, jaguary, bogaty świat płazów, gadów (węże boa, anakonda, pyton) oraz ptaków (papugi, tukany, rajskie ptaki) oraz mrówki i termity.



Lasy galeriowe i zalewowe


2. • formacja roślinna strefy równikowej klimatu równikowego wybitnie wilgotnego
   • niskie drzewa rozciągające się wzdłuż rzek (w strefie zalewanej) wysokie w strefie nie zalewanej, liczne krzewy, rzadziej liany i epifity
   • obszar występowania: głównie doliny rzek m. in. Amazonki, Konga i Orinoko

Lasy monsunowe


3. • formacja roślinna strefy klimatycznej zwrotnikowej monsunowej i podzwrotnikowej monsunowej z charakterystycznymi gorącymi latami i dużymi opadami oraz suchymi i ciepłymi zimami
   • roślinność rozrasta się bujnie a drzewa posiadają liście jedynie w porze deszczowej
   • głównymi roślinami są: bambusy (do 60m. wys.) oraz drzewa tekowe, dobrze rozwinięte jest piętro krzewów i runa
   • obszar występowania: Azja (Indie i Indochiny), Kuba, Madagaskar

      Świat zwierząt lasów podzwrotnikowych: pancerniki, jaguary, pumy i grzechotniki, na terenach lasów monsunowych żyją słonie indyjski, małpy i tygrysy, bogaty jest również świat gadów, ptaków i owadów.




4. • formacja roślinna strefy klimatów umiarkowanych ciepłych morskich, przejściowych i monsunowych
   • przeważają następujące gatunki roślin: wśród drzew liściastych dominują - dąb, buk, grab, wiąz, jesion, klon, brzoza, lipa, olcha, wśród iglastych - sosny, jodły, modrzewie i świerki
   • obszar występowania: Europa Zachodnia, Środkowa , wschodnia część USA, dorzecze Amuru, Japonia, południowe Chile i Nowa Zelandia.

      Świat zwierząt: sarny, niedźwiedzie, wilki, rysie, lisy, jelenie, zające, dziki, łosie, łasice, borsuki, wiewiórki oraz liczne ptaki (głuszce, cietrzewie, sójki, dzięcioły), wśród bezkręgowców bardzo dużo owadów.




5. • formacja roślinna strefy klimatów umiarkowanych chłodnych
   • charakteryzuje się przewagą drzew iglastych (świerki, jodły, sosny, modrzewie), mniejsze znaczenie mają drzewa liściaste (brzozy, olszyny, wierzby i topole) oraz krzewinki z rodziny wrzosowatych i borówki oraz mchy i porosty
   • drzewa mają wysmukłe i giętkie pnie oraz płytkie systemy korzeniowe, ze względu na wieczną zmarzlinę.
   • charakterystycznym i częstym elementem są torfowiska i bagna
   • obszar występowania: Syberia, Półwysep Skandynawski, Kanada, wschodnia Europa i Alaska.
      Świat zwierząt: zając polarny, ryś, wilk

II. Formacje krzewiaste:

Makia i chaparral


1. • formacje roślinne strefy podzwrotnikowej klimatu śródziemnomorskiego o suchym lecie i deszczowych zimach
   • charakteryzuje się występowaniem krzewów oraz niskich (karłowatych) drzew silnie rozgałęzionych (pinie), kolczastych, o skórzastych liściach (oliwki) i grubej korze (dąb korkowy)
     Makia (macchia) głównie - pistacje, mitry, bukszpan, jałowiec, rozmaryn, lawenda
     Chaparral - charakterystyczna mącznica i eukaliptus
   • obszar występowania : basen Morza Śródziemnego (makia), Kalifornia i Meksyk (chaparral), południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część Australii ("zarośla melle")
      Świat zwierząt: króliki, chomikowate, wiewiórki, daniele, muflony, szakale. Ogromne bogactwo płazów, gadów i bezkręgowców (głównie owady i skorpiony (pajęczaki).

III. Formacje trawiaste:
 

Stepy


1. • formacje roślinne strefy podzwrotnikowej i umiarkowanej ciepłej klimatu kontynentalnego i kontynentalnego suchego
   • podstawowym składnikiem roślinności są trawy i bardzo zróżnicowane rośliny kwiatowe
   • cechą charakterystyczną jest prawie całkowity brak drzew
   • obszar występowania: Ameryka Północna (preria), Ameryka Południowa (pampa), środkowa część Eurazji.
      Świat zwierząt: bizony, gazele, wilki, lisy, rysie oraz susły, pieski preriowe, myszy i chomiki; wiele ptaków (cietrzew amerykański, sokół) i owadów.




2. • formacja roślinna strefy klimatycznej równikowej klimatu podrównikowego w odmianie wilgotnej i suchej oraz strefy zwrotnikowej klimatu pośredniego
   • podstawowym składnikiem roślinności są trawy niskie i wysokie, pojedyncze drzewa (palmy, baobaby i akacje) oraz kolczaste zarośla
   • obszar występowania: wschodnia i południowa część Afryki, Nizina Orinoko, Australia (Terytorium Północne i Queensland)
      Świat zwierząt: antylopy, zebry, żyrafy, nosorożce, gazele, słonie oraz lamparty, gepardy i lwy.

Tundra


3. • formacja roślinna strefy klimatycznej podbiegunowej, o krótkim okresie wegetacyjnym (60 - 90 dni)
   • porasta tereny pokryte wieloletnią zmarzliną
   • przedstawia na ogół monotonny, mało zróżnicowany krajobraz roślinny, rozpościerający się na ogromnych przestrzeniach
   • jej charakterystycznymi postaciami roślin są formy niskie (rzadko przekraczające 1 m. wysokości) karłowate brzozy ,wierzby polarne, krzewinki jagodowe, oraz wrzosy, mchy, porosty
   • obszar występowania: północne wybrzeża Azji, Europy i Ameryki (północna Syberia, Kanada, Alaska, Grenlandia)
      Świat zwierząt: karibu, renifer, zając polarny, lis polarny, niedźwiedź polarny, wilki, piżmowce, gronostaje, wśród ptaków - sowy polarne i pardwy. W lecie motyle, trzmiele, muchy, komary oraz liczne ptaki przelotne

IV. Formacje pustynne:

Roślinność pustyń lodowych


1. • charakterystyczna dla klimatu polarnego
   • formacja uboga - brak drzew i krzewów, w miejscach wolnych od lodu występują nieliczne glony, porosty i mszaki
   • obszar występowania: Antarktyda i wyspy Antarktyki
      Świat zwierząt: brak ssaków lądowych, natomiast liczne płetwonogi: morsy oraz ptaki a wśród nich pingwiny.

Roślinność pustyń (gorących i chłodnych) oraz półpustyń


2. • charakterystyczna dla skrajnie suchych klimatów strefy zwrotnikowej, podzwrotnikowej i umiarkowanej ciepłej
   • formacja uboga - nie tworzy zwartej pokrywy
   • charakterystyczne są efemerydy, suchorosty (kserofity): suche i ostre trawy, kolczaste krzewy i liczne sukulenty: aloesy, kaktusy, opuncje, drzewa butelkowe oraz rozchodniki, tamaryszki, akacje i palmy daktylowe
   • obszar występowania: centralna i południowo-zachodnia Azja, północna i południowa część Afryki, środkowo-zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej, centralna i zachodnia część Australii
      Świat zwierząt: liczne gady, płazy i owady (chrząszcze i szarańcza) oraz szakale, liski pustynne, hieny, pumy, mrówkolewy oraz rysie (wyłącznie na pustyni amerykańskiej)