zagrożenia i ochrona środowiska

Geografia - ZAGROŻENIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE

ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA, WODY I GLEBY

      Polska należy do najbardziej zanieczyszczonych krajów świata. Ciągle pogarszający się stan naszego środowiska znacznie ogranicza możliwość dalszego rozwoju. Działalność człowieka wpływa na wszystkie elementy środowiska przyrodniczego: powietrze, wody, gleby, organizmy żywe oraz na ukształtowanie terenu.

Główne źródła zanieczyszczeń środowiska to:

• przemysł
  
• transport
  
• rolnictwo
  
• gospodarka komunalna

ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA:

      Do głównych zanieczyszczeń powietrza należą: pyły, dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenki węgla oraz węglowodory.

Zanieczyszczenia powietrza można podzielić na:

• naturalne - w wyniku wybuchów wulkanów, wydobywania się gazów z ziemi, pożarów lasów, burz pyłowych, przedostawania się pyłu kosmicznego
  
• antropogeniczne - transport, przemysł, rolnictwo, gospodarka komunalna

Źródła i rodzaje zanieczyszczeń powietrza:

1. procesy spalania paliw:
   
   • energetyka : czyli działalność elektrowni i elektrociepłowni. Ich podstawą paliwową jest węgiel (kamienny i brunatny), którego spalanie powoduje emisję* dwutlenku siarki , tlenków węgla i azotu oraz pyłów.
     
   • transport (motoryzacja): stanowi on źródło emisji tlenków azotu, tlenków węgla oraz związków ołowiu
2. przemysł metalurgiczny (hutniczy): emituje dwutlenek siarki oraz toksyczne pyły zawierające metale ciężkie*
   
3. przemysł budowlany (cementownie): emitują największą ilość pyłów, które jednak nie mają właściwości toksycznych
   
4. przemysł chemiczny emituje metale ciężkie, fluor, siarkowodór, węglowodory, kwas siarkowy, fenole
   
5. rolnictwo - opylanie pól środkami ochrony roślin i używanie sztucznych nawozów.
   
6. składowiska surowców i odpadów : są źródłem pyłów w większości toksycznych.
   
7. ludzie palący papierosy wprowadzają do powietrza tlenek węgla oraz inne szkodliwe substancje

      Źródła zanieczyszczeń powietrza są nie tylko zlokalizowane na obszarze naszego terytorium. Większość zanieczyszczeń powstaje na terenach krajów ościennych i wraz z masami powietrza zostaje przeniesiona na teren Polski. Są to tzw. zanieczyszczenia transgraniczne. W związku z przewagą wiatrów zachodnich najwięcej zanieczyszczeń napływa do nas z Niemiec, Czech i Wielkiej Brytanii.



Skutki zanieczyszczeń powietrza:

1. schorzenia ludzi
   
   • dwutlenek siarki powoduje wzrost częstości zachorowań na chroniczne zapalenie oskrzeli i raka płuc
     
   • tlenek węgla jest silną trucizną blokującą pracę układu oddechowego
     
   • zanieczyszczenia pyłowe prowadzą do odkładania się w płucach - pylice
     
   • związki metali kumulujące się w organizmie zaburzają funkcjonowanie organów wewnętrznych (np. stałe oddziaływanie czteroetyloołowiu prowadzi do patologicznych zmian w mózgu)
2. niszczenie flory (zamieranie lasów i obniżenie plonów rolnych)
   
   
3. zmniejszenie odporności i choroby zwierząt
   
   
4. straty związane z emisją materiałów do atmosfery
   
   
5. kwaśne deszcze
   
   • niszczenie elewacji budynków (głównie zabytków)
     
   • korozja metali oraz zwiększone zużycie maszyn i urządzeń
     
   • zakwaszanie wód i gleb

Sposoby zapobiegania zanieczyszczeniom powietrza:

• odsiarczanie spalin i węgla lub całkowite zaprzestanie wykorzystywania węgla o dużej zawartości siarki
  
• zmiana systemu ogrzewania miast - przechodzenie na inne niż węgiel źródła energii, np. gaz ziemny
  
• stosowanie biopaliw produkowanych z roślin uprawnych, odpadów komunalnych itp.
  
• stosowanie katalizatorów spalin
  
• zakładanie urządzeń odpylających - filtrów i elektrofiltrów
  
• oddzielenie zakładów przemysłowych i popularnych szlaków komunikacyjnych pasami drzew i krzewów (naturalne filtry ochronne)

ZANIECZYSZCZENIA WÓD:

Zanieczyszczenia dostają się zarówno do wód powierzchniowych (w tym do Bałtyku) jak i do wód podziemnych.

Źródła i rodzaje zanieczyszczeń wód:

1. przemysł
   -ścieki z hut żelaza dostarczają popiołów, cyjanków, siarki
   -ścieki zakładów przemysłu metalowego dostarczają dużych ilości rozpuszczonych soli oraz zawiesin wodorotlenku żelaza
   -ścieki przemysłu chemicznego (głównie włókien sztucznych) wprowadzają do rzek wielosiarczki sodu, sole cynku, wolny kwas siarkowy
   -ścieki z kopalń węgla kamiennego i brunatnego zawierają znaczne ilości soli kuchennej (tzw. zasolone wody kopalniane) oraz różne osady
   -ścieki radioaktywne z laboratoriów izotopowych oraz z zakładów stosujących substancje radioaktywne
   
2. gospodarka komunalna
   -ścieki komunalne wprowadzają do wód głównie związki organiczne (w tym duże ilości organizmów chorobotwórczych) oraz detergenty
   -źle zabezpieczone wysypiska śmieci
   
3. gospodarka rolna
   -ścieki pochodzące z ferm hodowlanych
   -środki chemiczne (pestycydy i nawozy) zmywane z pól przez deszcze
   
4. opady atmosferyczne
   dostarczają do wód zanieczyszczenia zawarte w powietrzu
   
5. nieszczelne rurociągi i zbiorniki z substancjami ropopochodnymi

Źródła zanieczyszczenia Bałtyku:

• zanieczyszczenia z lądu (głównie odpady chemiczne i organiczne) niesione przez rzeki
  
• ścieki z miast wybrzeża (głównie z aglomeracji gdańskiej i szczecińskiej)
  
• zanieczyszczenia z portów i statków odprowadzane bezpośrednio do morza
  
• wycieki z tankowców podczas ich awarii

Skutki zanieczyszczeń wód:

• obniżenie jakości wód powierzchniowych i podziemnych
  
• utrata źródeł dla potrzeb konsumpcyjnych (pitnych), rolniczych i przemysłowych
  
• ograniczenie możliwości rozwoju świata organicznego w zbiornikach wodnych
  
• eutrofizacja zbiorników wodnych - masowe pojawienie się glonów planktonicznych, powodujące spadek stężenia tlenu i gromadzenie się w wodzie siarkowodoru.
  
• wzrost kwasowości zbiorników wodnych (przez kwaśne deszcze) powoduje zanikanie organizmów nie tolerujących takiego odczynu w tym środowisku (najbardziej wrażliwymi są: raki, łososie, ślimaki)
  
• pogorszenie warunków zdrowotnych człowieka - choroby (cholera ,tyfus brzuszny) wywołane znajdującymi się w zanieczyszczonych wodach wirusami i bakteriami chorobotwórczymi
  
• usterki technologiczne w przemyśle
  
• ograniczenie dostępu do miejsc rekreacji (kąpielisk)

Sposoby zapobiegania zanieczyszczeniom wód:

• budowa oczyszczalni ścieków (dwu lub trzystopniowych tzn. mechaniczno-biologicznych, mechaniczno-chemiczno-biologicznych)
  
• odsalanie wód kopalnianych
  
• redukowanie ilości ścieków wprowadzanych do wód powierzchniowych
  
• likwidacja "dzikich" wysypisk śmieci i innych źle zabezpieczonych składowisk materiałów mogących spowodować skażenie wód
  
• zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza i gleby

ZAGROŻENIA GLEB:

Przyczyny degradacji gleb:

• rozwój gospodarczy powodujący stopniowy wzrost liczby obszarów zajętych przez zabudowę osiedlową, tereny przemysłowe i komunikacyjne
  
• eksploatacja surowców (głównie górnictwo) prowadząca do zmian morfologicznych terenu (niecki osiadania, leje zapadliskowe , uskoki) oraz do zmian hydrogeologicznych (leje depresyjne)
  
• działalność przemysłowa prowadząca do zmian geochemicznych w glebach położonych w sąsiedztwie zakładów przemysłowych (rafinerii ropy naftowej, elektrowni)
  
• transport (komunikacja) powoduje zanieczyszczenia glebach położonych wzdłuż ciągów komunikacyjnych
  
• źle zabezpieczone składowiska odpadów przemysłowych i komunalne wysypiska śmieci oraz dzikie wysypiska śmieci np. w lasach i rowach przydrożnych
  
• wycieki substancji ropopochodnych
  
• źle zabezpieczone szamba
  
• chemizacja i mechanizacja rolnictwa
  
• kwaśne deszcze
  
• niewłaściwie prowadzona gospodarka leśna (np. nadmierny wyręb lasów, monokultury leśne)

Skutki degradacji gruntów:

• zniszczenie warstwy glebowej lub osiadanie gruntu
  
• obniżenie wartości gleb, zmiana chemizmu (m. in. zakwaszanie) i struktury fizycznej gleb
  
• utrata terenów rolniczych
  
• zmiany warunków siedliskowych dla fauny i flory
  
• pogarszanie warunków zdrowotnych ludzi przez gromadzenie się szkodliwych substancji (głównie ołowiu, kadmu, miedzi) w tkankach dzięki spożywaniu skażonych roślin
  
• zagrożenie dla ujęć wody pitnej

Sposoby zapobiegania degradacji gruntów:

• stosowanie podsadzek na terenach górniczych
  
• likwidacja lub zabezpieczanie źródeł skażenia
  
• ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów - uruchomienie kompostowni do
• utylizacji odpadów
  
• zmniejszenie ilości odpadów przez powtórne wykorzystanie makulatury,
• stłuczki szklanej i złomu
  
• segregowanie odpadów