wariacje

Wariacje

Forma muzyczna polegająca na przekształcaniu jednego muzycznego "tematu" (T). Sam temat to zazwyczaj prosta, krótka melodia z akompaniamentem lub bez, często zapożyczona z innej kompozycji. W swej oryginalnej postaci ukazuje się na początku utworu, po czym w kolejnych wariacjach (W) zmieniane są poszczególne jego elementy, np. melodia, harmonia, tonacja, rytm, metrum, dynamika. Cykl może liczyć od kilku do kilkudziesięciu wariacji wykonywanych bezpośrednio po sobie i zazwyczaj kończy się monumentalna kodą (K).
Schemat formy wariacji:

Temat : W1 : W2 : W3 : W4 : W5 : Koda

Cykle wariacji mogą być dziełami samodzielnymi lub stanowić części sonaty, symfonii, kwartetu. Wariacje komponowali między innymi: Bach, Mozart, Beethoven, Chopin (Wariacje na temat "La ci darem la mano"), Liszt, Paganini (XXIV Kaprys na skrzypce solo), Lutosławski (Wariacje na temat Paganiniego).

Zasada wariacji znalazła szerokie zastosowane w muzyce jazzowej, gdzie muzycy improwizują na zadany temat.

Fragmenty 12 Wariacji na temat starofrancuskiej piosenki "Ah vous dirai-je maman" Mozarta
ukazujące różne sposoby opracowania wariacyjnego tematu:
Temat
Wariacja I
Wariacja VIII
Wariacja XII z zakończeniem