| | | |
|---|
|
|
umiejętności i wiadomości
Czyli co powinien wiedzieć uczeń liceum po zakończeniu każdego działu
1. PODSTAWOWE POJĘCIA CHEMICZNE
- Uczeń powinien znać:
- prawo zachowania masy,
- prawo stałości składu,
- symbole około 40 najczęściej występujących pierwiastków,
- wzory najważniejszych kwasów i wodorotlenków metali;
- Uczeń powinien umieć:
- opisywać właściwości fizyczne i chemiczne substancji,
- opisywać objawy reakcji chemicznych,
- zapisywać wzory soli najważniejszych kwasów i nazywać je,
- obliczać masy cząsteczkowe związków chemicznych;
- Uczeń powinien rozumieć:
- teorię atomistyczną i umieć w jej świetle objaśnić przebieg reakcji chemicznych oraz prawo zachowania masy i prawo stałości składu,
- różnicę pomiędzy pierwiastkiem, związkiem chemicznym i mieszaniną;
2. REAKCJE CHEMICZNE
- Uczeń powinien znać:
- typy reakcji chemicznych,
- wpływ stężenia reagentów, temperatury i katalizatora na szybkość reakcji,
- definicję i wartość liczby Avogadro, prawo Avogadra, objętość molową gazów;
- Uczeń powinien umieć:
- rozpoznać typ obserwowanej lub opisywanej reakcji chemicznej,
- pisać równania obserwowanych reakcji i reakcji do nich analogicznych,
- obliczać masy molowe związków, liczbę moli w danej masie substancji, liczbę molekuł w danej masie substancji,
- obliczać skład procentowy związku,
- obliczać liczbę moli w danej objętości gazu,
- obliczać stosunek mas lub objętości dwóch substratów reakcji,
- obliczać ilość produktu reakcji mając dane wyjściowe ilości substratów;
- Uczeń powinien rozumieć:
- pojecie mola, masy i objętości molowej,
- jakościowy przebieg zmian energii wewnętrznej układu w czasie przebiegu reakcji;
3. BUDOWA ATOMU
- Uczeń powinien znać:
- rozwój poglądów na budowę atomu,
- fakt, że liczba podpowłok w powłoce jest równa numerowi powłoki,
- maksymalną liczbę elektronów w podpowłokach s,p,d,f;
- Uczeń powinien umieć:
- opisać model atomu składającego się z jądra i sfery wokółjądrowej,
- obliczać liczbę cząstek elementarnych na podstawie liczby atomowej i masowej,
- obliczać masę atomową z procentowego składu izotopowego pierwiastka,
- obliczać liczbę elektronów w powłoce ze wzoru 2n2, gdzie n=numerowi powłoki,
- napisać konfigurację pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20
- Uczeń powinien rozumieć:
- pojęcie i znaczenie modelu w nauce, pojęcie powłoki jako zbioru elektronów o zbliżonym poziomie energii oraz podpowłoki jako podzbioru w tym zbiorze,
- fakt, że elektrony należące do powłok o wyższych numerach mogą znajdować się dalej od jądra niż elektrony należące do powłoki o niższym numerze.
4. UKŁAD OKRESOWY, WIĄZANIE CHEMICZNE
- Uczeń powinien znać:
- Regułę Lewisa i Kossela,
- Zasadę tworzenia wiązań kowalencyjnych i jonowych,
- Kierunki zmiany wartości elektroujemności pierwiastków w układzie okresowym,
- Właściwości litowców i fluorowców,
- Prawo okresowości
- Budowę współczesnego układu okresowego
- Uczeń powinien umieć:
- Na podstawie położenia pierwiastka w układzie okresowym opisać go za pomocą konfiguracji elektronowej,
- Wskazać zależność pomiędzy położeniem pierwiastków grup 1,2,13,14,15,16,17 i 18 układu okresowego a maksymalną liczbą wiązań jakie ich atomy tworzą w związkach.
- Przewidzieć, na podstawie wartości elektroujemności typ wiązania w związkach dwuskładnikowych (tlenkach, wodorkach, chlorkach)
- Wskazać zmienność właściwości pierwiastków w układzie okresowym, ze szczególnym uwzglednieniem grupy litowców i fluorowców
- Uczeń powinien rozumieć:eć:
- Zależność pomiędzy właściwościami związków dwuskładnikowych a charakterem wiązania;
5. ROZTWORY.
- Uczeń powinien znać:
- Różnicę pomiędzy roztworem właściwym, koloidalnym i zawiesiną,
- Pojęcia: faza rozproszona i rozpraszająca, roztwór nienasycony, nasycony, przesycony
- Typy roztworów koloidalnych
- Ogólną zależność rozpuszczalności od temperatury,
- Definicję i sposób obliczania stężenia procentowego i molowego roztworu
- Uczeń powinien umieć:
- Odczytać z tablic lub wykresu rozpuszczalność substancji w danej temperaturze,
- Przygotować roztwór nasycony dowolnej soli,
- Obliczyć masę substancji potrzebną do przygotowania określonej ilości roztworu nasyconego lub o określonym stężeniu procentowym i molowym;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Proces rozpuszczania i krystalizacji w świetle teorii kinetyczno- molekularnej
6. REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH
- Uczeń powinien znać:
- Pojęcia: dysocjacja, elektrolit mocny i słaby, odczyn roztworu, pH, hydroliza,
- Doświadczalny sposób wykrywania kwasów i zasad w roztworach wodnych (wskaźniki);
- Uczeń powinien umieć:
- Wymienić elektrolity mocne
- Napisać równania dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli
- Oceniać moc elektrolitów na podstawie stopnia ( i ew. stałej) dysocjacji,
- Określić jony charakterystyczne dla roztworów kwasów i zasad,
- Określić odczyn roztworu za pomocą wybranych wskaźników
- Wykonać proste obliczenia związane ze zobojętnianiem danej ilości kwasu (lub zasady)
- Określić pH za pomocą papierka wskaźnikowego,
- Przewidzieć odczyn wodnego roztworu soli, napisać równanie hydrolizy soli,
- Posługując się tabelą rozpuszczalności otrzymać z różnych substancji nierozpuszczalny osad wodorotlenku lub soli,
- Obliczyć masę osadu otrzymanego z substratów wziętych w stosunku niestechiometrycznym;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Rolę wody jako rozpuszczalnika o charakterze polarnym
- Zależność wartości pH od odczynu roztworu
7. REAKCJE UTLENIANIA - REDUKCJI
- Uczeń powinien znać:
- Pojęcia: utlenianie, redukcja, stopień utlenienia, reduktor, utleniacz, bilans elektronowy,
- Reguły obliczania stopni utlenienia dla cząsteczek obojętnych i jonów,
- Sposób bilansowania równania metodą bilansu elektronowego;
- Uczeń powinien umieć:
- Rozpoznać, czy reakcja jest reakcją utleniania -redukcji,
- Obliczyć stopień utlenienia i w nawiązaniu do tego rozumieć co znaczy np. siarczan (VI) żelaza (III)
- Dobrać współczynniki reakcji na podstawie bilansu elektronowego;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Fakt, że w obrębie cząsteczki ilość ładunków dodatnich i ujemnych musi być taka sama, a podczas reakcji ilość elektronów oddawanych przez jedne reagenty jest równa ilości elektronów przyłączanych przez inne reagenty;
8. WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH
- Uczeń powinien znać:
- Podział związków nieorganicznych,
- Właściwości tlenków, wodorków, kwasów i wodorotlenków (ogólnie),
- Zależność pomiędzy charakterem wiązań w tlenkach a ich właściwościami
- Przynajmniej cztery sposoby otrzymywania soli
- Właściwości CO2, SO2, CaO, HCl, NH3, NaOH, Ca(OH)2, H2SO4, HNO3
- Czynniki zanieczyszczające atmosferę;
- Uczeń powinien umieć:
- Obchodzić się z substancjami żrącymi,
- Określić rodzaj wiązania w tlenkach i wodorkach znając elektroujemności pierwiastków,
- Na podstawie wzoru nazwać najważniejsze związki nieorganiczne,
- Wykonać proste obliczenia stechiometryczne dotyczące produktów lub substratów przeprowadzanych reakcji;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Przyczyny zanieczyszczenia atmosfery
- Zjawisko efektu cieplarnianego i kwaśnych opadów
- Miejsce chemii w badaniu środowiska i opracowywaniu metod jego ochrony;
9. ZWIĄZKI WĘGLA Z WODOREM
- Uczeń powinien znać:b
- Podział węglowodorów
- Budowę i właściwości związków należących do trzech szeregów homologicznych węglowodorów alifatycznych,
- Najważniejsze związki zaliczane do węglowodorów aromatycznych
- Zastosowanie węglowodorów
- Podstawowe źródła węglowodorów;
- Uczeń powinien umieć:
- Napisać wzory i nazwać węglowodory zawierające do 10 atomów węgla w cząsteczce
- Określić różnice w budowie i właściwościach węglowodorów alifatycznych nasyconych, nienasyconych i aromatycznych
- Pisać równania reakcji spalania i reakcji charakterystycznych dla danych grup węglowodorów;
- Na dowolnych przykładach opisać zjawisko izomerii łańcuchowej i położenia, podać prawidłowe nazwy izomerów,
- Ustalać wzory sumaryczne węglowodorów na podstawie składu procentowego i gęstości,
- Bezpiecznie obchodzić się z węglowodorami;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Zagrożenia jakie dla środowiska stwarza rozwój motoryzacji;
10. JEDNOFUNKCYJNE POCHODNE WĘGLOWODORÓW
- Uczeń powinien znać:
- Wzory ogólne, budowę, właściwości i metody otrzymywania alkoholi monohydroksylowych, aldehydów i kwasów monokarboksylowych,
- Wzory metanolu, etanolu, kwasu mrówkowego, octowego, glicerolu, kwasu stearynowego i oleinowego oraz znaczenie lub zastosowanie wymienionych związków,
- Mechanizm reakcji estryfikacji
- Budowę, właściwości i znaczenie tłuszczów;
- Uczeń powinien umieć:
- Napisać równania reakcji zilustrowanych schematami:
węglowodór --> RCl --> ROH --> RCHO --> RCOOH --> RCOONa,
RCl --> RNH2,
ROH + RCOOH --> RCOOR + H2O
- przedstawić za pomocą reakcji najważniejsze właściwości omawianych związków,
- rozwiązywać proste zadania stechiometryczne
- na podstawie wzoru nazwać najważniejsze związki;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Na czym polega uzależnienie alkoholowe i jakie są jego skutki
- Konieczność spożywania tłuszczów nienasyconych
- Mechanizm mycia i prania;
11. WIELOFUNKCYJNE POCHODNE WĘGLOWODORÓW
- Uczeń powinien znać:
- Wzory ogólne, budowę i właściwości hydroksykwasów i aminokwasów,
- Wzory najważniejszych hydroksy- i aminokwasów,
- Mechanizm powstawania wiązań peptydowych
- Budowę, właściwości, podział i znaczenie cukrów i białek
- Metody wykrywania skrobi i białek;
- Uczeń powinien umieć:
- Określić czy dany związek jest chiralny
- Skonstruować dipeptyd mając do dyspozycji dwa aminokwasy,
- Wymienić czynniki powodujące denaturację białka
- Pisać równania reakcji spalania i hydrolizy cukrów prostych;
- Uczeń powinien rozumieć:
- Przyczyny amfoterycznych właściwości aminokwasów,
- Przyczyny różnorodności białek,
- Przyczyny powstawania wyższych struktur białkowych,
- Potrzebę spożywania pokarmów bogatych w białko i konsekwencje zdrowotne nadmiernego spożywania węglowodanów;
|
|
