SUDAN
Badania ratunkowe związane z budową wielkiej tamy asuańskiej, "rzuciły" profesora Michałowskiego i jego uczniów w wir przygody naukowej, jaką były wykopaliska w Faras 1961--64. Ta, leżąca w Sudanie, tuż przy granicy z Egiptem, wioska była we wczesnym średniowieczu siedzibą biskupią. W ruinach odkrytej katedry znaleziono dużą liczbę dobrze zachowanych malowideł ściennych, które powstały w okresie od VIII do XII wieku. To sensacyjne odkrycie rozsławiło polską archeologię śródziemnomorską na całym świecie, a blisko połowa uratowanych od zagłady malowideł jest chlubą zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.
W 1964 rozpoczęto wykopaliska w Starej Dongoli, leżącej między III i IV kataraktą nilową. Zasypane piaskami pustyni ruiny miejskie, na powierzchni ok. 35 ha, kryją w sobie pozostałości stolicy Zjednoczonego Chrześcijańskiego Królestwa Nubii (VI-XIV w).
Także w Sudanie leży neolityczne (5 tysiąclecie przed Chr.) stanowisko w Kadero, badane od 1972 roku, we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Poznaniu.
Dongola
 |  | |
| Dongola - teren wykopalisk | |
| |
|
Od 1964 roku polska misja prowadzi prace wykopaliskowe w Starej Dongoli, która od VII do XIII wieku była stolicą chrześcijańskiego Zjednoczonego Królestwa Nubii. Otaczały ją potężne mury, a wewnątrz i na zewnątrz nich zbudowano kilkanaście kościołów, po kolei odkrywanych i badanych przez polskich archeologów, m.in. tzw. Mauzoleum, Kościół o Kolumnach Granitowych, pełniący funkcję katedry, czy Budowlę na Planie Krzyża.
|  | |
| Dongola - w głębi widoczny meczet,
niegdyś budowla królewska | |
| |
|
W dzielnicy mieszkalnej w pochodzącym z VIII wieku tzw. Domu A znaleziono malowidła ścienne, stylistycznie pokrewne dekoracji katedry faraskiej. Na pobliskiej nekropoli chrześcijańskiej odkryto zabudowania klasztorne, a w nich m.in. kryptę ze szczątkami arcybiskupa Dongoli i archimandryty klasztoru, Georgiosa, który zmarł w 1113 roku, oraz czterech innych mnichów. Ściany krypty pokryte są w całości tekstami biblijnymi i religijno-magicznymi w języku greckim i koptyjskim. Wnętrza klasztoru zdobią rewelacyjne malowidła z XII i XIII wieku.
Faras
Maleńka, nie istniejąca już wioska w Nubii (zalanej obecnie wodami jeziora Nasera), gdzie w latach 1961-64 Polacy odkryli katedrę z VII-XIV wieku, z unikalnymi malowidłami wczesnochrześcijańskimi. Prawie połowa z nich (około 60) przypadła w udziale Polsce i stanowi trzon Galerii Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie - jedynej tak wielkiej kolekcji malarstwa nubijskiego w Europie. Duże znaczenie dla odtworzenia historii Nubii mają liczne inskrypcje greckie, staro-nubijskie i koptyjskie, znalezione na ścianach katedry. Osobnym znaleziskiem była wielka liczba bloków ściennych z okresu faraońskiego, przetransportowanych z pobliskiego Buhen i użytych jako budulec w katedrze.
Kadero
Miejscowość w środkowym Sudanie, położona w pobliżu Chartumu. Prowadzone od 1972 roku badania osady i związanego z nią cmentarzyska dostarczyły szeregu informacji na temat życia pasterzy, łowców i zbieraczy w 5 tysiącleciu p.n.e. Występowanie dwóch grup pochówków - nielicznych bogato wyposażonych i przeważającej liczby grobów bez prawie żadnego wyposażenia - świadczy o wysokim poziomie zorganizowania się tej społeczności, w której wytworzyła się już dziedziczna elita o bogatej kulturze.
