skrzydlate słowa

Skrzydlate słowa

(gr. epea pteroenta - sformułowanie używane wielokrotnie przez Homera w "Iliadzie" - np. pieśń I, wers 201 - i w "Odysei")

      Powszechnie znane i często powtarzane cytaty z utworów literackich, wypowiedzi znanych postaci albo też powiedzenia anonimowe, które z czasem weszły do języka potocznego i bywają używane w odpowiednich sytuacjach jako aluzje, puenty, dowcipne podsumowania rozmowy.

      Skrzydlate słowa często cechują się zwięzłością aforyzmu i sentencji i tak jak one podejmują tematykę moralną bądź filozoficzną (np. "Kto mieczem wojuje, od miecza ginie" pochodzące z "Ewangelii według świętego Mateusza" 26, 52), bywa jednak i tak, że zawdzięczają swoją popularność sugestywności wyobrażeń (np. "gruba kreska" - zniekształcona "gruba linia" z przemówienia sejmowego premiera Tadeusza Mazowieckiego z 1989 roku) albo lakonicznemu i efektownemu sformułowaniu (np. "Bunt mas" - tytuł książki eseistycznej José Ortegi y Gasseta; "Wielkie żarcie" - tytuł filmu Marca Ferreriego z 1973 roku; "Wasz prezydent, nasz premier" - tytuł artykułu Adama Michnika z 1989 roku, w którym autor przedstawiał koncepcję utworzenia pierwszego rządu z premierem wywodzącym się z "Solidarności").

      Skrzydlate słowa to cytaty - niekiedy zniekształcone - które oderwały się od swego pierwotnego kontekstu i używane są powszechnie bez świadomości ich autorstwa i pochodzenia. Źródłem skrzydlatych słów są przede wszystkim klasyczne utwory literackie (Biblia, pisarze antyczni, klasyka narodowa), a coraz częściej także język reklamy (np. "Ociec, prać?" - bardziej znane zapewne dzięki reklamie proszku do prania niż "Potopowi" Henryka Sienkiewicza) i powtarzane przez środki masowego przekazu wypowiedzi znanych ludzi (np. "Nie chcę, ale muszę" - słowa Lecha Wałęsy z 1990 roku, odpowiedź na pytanie o planowany udział w wyborach prezydenckich).

      Zbiory cytatów (skrzydlatych słów) są gromadzone i wydawane w publikacjach o charakterze słownikowym. Godne polecenia jest opublikowane w ostatnich latach dwutomowe dzieło Henryka Markiewicza i Andrzeja Romanowskiego "Skrzydlate słowa".


Aforyzm
Cytat
Sentencja