Epoka renesansu w muzyce rozpoczyna się umownie około roku 1450 i trwa do około 1600 roku. W porównaniu do średniowiecza był to więc okres krótki, ale bogaty w wielkie przemiany w sztuce. Po tysiącu lat przypomniano sobie ideały piękna i formy kultywowane w starożytności. Nie zapomniano o Bogu, lecz teraz wielbiono Go przede wszystkim jako stwórcę świata i człowieka. Renesansowi rzeźbiarze dążyli do oddania klasycznego piękna ludzkiego ciała, malarze odtwarzając piękne krajobrazy zaczęli stosować zasady perspektywy, kompozytorzy zaś odkryli zasady harmonii.
Rolę wiodących ośrodków i mecenasów kultury przejęły od klasztorów dwory królewskie i książęce zatrudniające artystów i zamawiające dzieła sztuki. Utrzymywanie poetów, muzyków, śpiewaków i kapel na dworach stanowiło o prestiżu władcy. Wybitni artyści cieszyli się wielką sławą i bogactwem nie pozostając już, jak często w średniowieczu, twórcami anonimowymi.
Kompozycje owego czasu to przede wszystkim śpiewy wielogłosowe. Bujnie rozwijała się kunsztowna, stanowiąca kontynuację muzyki średniowiecznej polifoniczna muzyka religijna. W wieku piętnastym i szesnastym pisano nadal skomplikowane (np. ośmiogłosowe) utwory chóralne do łacińskich tekstów liturgicznych, choć w porównaniu z dziełami wcześniejszymi więcej uwagi poświęcano znaczeniu tekstu, miękkości melodii i pięknu współbrzmień. Najwięksi mistrzowie tego muzycznego gatunku, jak Orlando di Lasso pochodzili z Niderlandów (dzisiejsza Belgia, Holandia, Luksemburg i północno-wschodnia Francja) oraz z Włoch (Giovanni Pierluigi da Palestrina). Obok kunsztownych mszy komponowano też łatwe do wykonania pieśni religijne przeznaczane dla wiernych. Prostotą odznaczały się również nowo powstające pieśni protestanckie pisane do tekstów w językach narodowych.
W ślad za zmianą filozofii życiowej komponowano coraz więcej muzyki świeckiej służącej rozrywce dworskiej i plebejskiej. Podobnie jak muzyka religijna utwory świeckie były pisane przede wszystkim na chóry wielogłosowe. Nie używano jednak łaciny, lecz języków miejscowych, melodie były łatwiejsze, prostsze, nierzadko o rodowodzie ludowym, a rytm często taneczny. Teksty renesansowych poetów sławiły piękno przyrody, miłość i radość życia. Najpopularniejszą formą muzyczną w renesansowej muzyce świeckiej był madrygał. Muzykowano chętnie na instrumentach. Grano transkrypcje utworów wokalnych, komponowano też oryginalną instrumentalną muzykę taneczną, przeznaczoną przede wszystkim na dworskie bale. Tańce łączono w pary na zasadzie kontrastu tempa; we Włoszech pawana - gagliarda, a w Polsce chodzony - goniony.
W wieku szesnastym muzyka polska stała na bardzo wysokim poziomie. W Akademii Krakowskiej kształciło się wielu polskich i zagranicznych muzyków. Na dworze królewskim działała kapela królewska, przy katedrze Wawelskiej zaś opłacana przez Zygmunta Starego "Kapela Rorantystów". Muzyków zatrudniali też na swych dworach książęta i biskupi. W renesansowym Krakowie tworzyło wielu świetnych kompozytorów, powstawały nowe utwory, wykonywano dzieła wokalne i instrumentalne, polskie i zagraniczne. Podobnie jak w innych dziedzinach sztuki, tak i w muzyce nastał wówczas "Złoty wiek"
Wykonując współcześnie dzieła epoki odrodzenia dąży się do jak najwierniejszego odtworzenia ówczesnych sposobów gry i śpiewu. Zespoły wokalne nie są duże, najwyżej kilkunastoosobowe, w muzyce religijnej partie sopranu i altu wykonywane są przez chłopców lub specjalnie szkolone glosy męskie. Partie instrumentalne gra się na wiernie odtworzonych instrumentach z epoki. Istotne jest uwzględnienie oryginalnego stroju instrumentów oraz właściwe odczytywanie dawnych nut.
Ulubione instrumenty renesansu
Obok znanych już wcześniej organów wielką popularność zyskują lutnie oraz grupy instrumentów o podobnych kształtach, lecz różnych rozmiarach, tworzące jakby "rodziny", np. rodzina viol, czy fletów podłużnych. Pojawia się klawesyn oraz klawikord.
Zapisywanie muzyki
W epoce renesansu obok znanej ze średniowiecza notacji mensuralnej upowszechnił się inny zapis przeznaczony dla muzyki instrumentalnej. Były to tzw. tabulatury, czyli dźwięki zanotowane za pomocą liter i cyfr. Tabulatura lutniowa przypominała nieco współczesne, skrócone zapisy chwytów gitarowych; określano bowiem nie dźwięki, lecz sposób ułożenia palców na lutni. Istniała też tabulatura organowa, gdzie poszczególne głosy zanotowane były jedne pod drugimi za pomocą liter. Wielkie znaczenie dla rozpowszechnienia muzyki było powstawanie pierwszych drukowanych nut, co nastąpiło wkrótce po wynalazku Gutenberga.
Kompozytorzy
-
Josquin des Prés (1440 - 1551)
-
Clément Jannequin (około 1490 - 1562)
-
Giovanni Pierluigi da Palestrina
-
Orlando di Lasso
-
Gesualdo da Venosa (około 1560 - 1613)
-
William Byrd (1544 - 1623)
-
Wacław z Szamotuł
-
Mikołaj Gomółka
-
Marcin Leopolita (około 1530 - 1589)
Słynne dzieła
-
Giovanni Pierluigi da Palestrina Missa Papae Marceli
-
Orlando di Lasso Echo
-
Wacław z Szamotuł Już się zmierzcha
-
Mikołaj Gomółka Melodie na psałterz polski
-
Tabulatura organowa Jana z Lublina
