Renesans

"Na koniec, jak wiemy, nastąpiło rozstrzygnięcie. Po długiej nocy zaczęły przebłyskiwać pierwsze światła jutrzenki. Zaczęła się zmiana, odradzała się sztuka, nauka, zwyczaje... Zaczęto myśleć tak, jak my dzisiaj..." (Johann Gottfried Herder, 1773).

Te entuzjastyczne słowa dotyczą początków europejskiego renesansu. Brzmią zdumiewająco: niemiecki myśliciel nie tylko podkreśla wagę dokonującego się wówczas kulturowego przełomu, kreśląc sugestywny obraz epoki poprzedniej ("długa noc"), ale też stwierdza, że ludzie odrodzenia są już właściwie ludźmi nowoczesnymi; innymi słowy, że zręby nowoczesności wywodzą się właśnie z kultury odrodzeniowej. Na czym polegał ów przełom? Jaka była Europa budząca się z długiego snu? Czy zachwyt Herdera i jemu podobnych jest uzasadniony?