Poglądy filozoficzne

Artyści tego okresy przeżywają fascynacje twórczością trzech filozofów: Artura Schopenhauera, Friedricha Nietzschego i Henri Bergsona. Przewaga którejś z filozoficznych inspiracji zależy w dużej mierze od kondycji emocjonalnej i nastroju panującego w danym czasie. Pierwsze lata Młodej Polski to, jak pamiętamy, przewaga pesymizmu, rozpaczy i niemocy. Głównymi intelektualnymi sprzymierzeńcami młodych artystów są Schopenhauer i dekadencko zinterpretowany Nietzsche. Początek XX wieku, a szczególnie rok 1905, kładą tamę tym nastrojom. Zaczyna przeważać optymizm, który współgra z witalizmem, aktywizmem i poczuciem mocy. Artyści skłonni są za patronów odrodzenia uważać Bergsona i zwłaszcza Nietzschego, jako filozofa mocy i twórcę idei nadczłowieka. Friedrich Nietzsche odpowiada zatem jednocześnie młodopolskiemu pesymizmowi i optymizmowi.

Wspólnym przekonanie trzech filozofów jest pozytywny stosunek do intuicji, instynktu, nieświadomości, które w hierarchii władz poznawczych człowieka znajdują się znacznie wyżej niż rozum. Kiedy przypomnimy sobie składowe części filozofii pozytywizmu, takie jak materializm, empiryzm, utylitaryzm, to zauważymy, że doszło do zupełnego odwrócenia wartości. Gdzie wcześniej był znak minus, tam teraz jest plus. Spencer, Buckle i Comte tworzyli filozofię, która miała razem z techniką i przemysłem dać człowiekowi panowanie nad światem. Była to myśl w służbie cywilizacji. Poglądy Schopenhauera, Nietzschego i Bergsona wyrosły natomiast z krytyki cywilizacji.