osadnictwo

Geografia - OSADNICTWO W POLSCE

Polska coraz bardziej urbanizuje się.

Urbanizacja to:

1. pod względem demograficznym:
   
   
   • koncentracja ludności w miastach
2. pod względem osadniczym:
   
   
   • koncentracja funkcji miejskich
   • rozwój już istniejących miast oraz stref podmiejskich
   • przekształcanie się osad wiejskich w miasta
   • powstawanie nowych miast i tworzenie się aglomeracji miejskich
3. pod względem społeczno - kulturowym:
   
   
   • rozpowszechnianie się miejskiego stylu życia

Podstawowe jednostki osadnicze w Polsce to:

• miasta
• wsie

Jednostki osadnicze mniejsze od wsi to:

• kolonia
• przysiółek
• osada

      Za wskaźnik urbanizacji przyjmuje się odsetek ludzi mieszkających w miastach. Na wsi mieszka ok. 38% ludności Polski.

Podział wsi ze względu na liczbę mieszkańców:

• wsie małe nie więcej niż 300 osób (ok. 40% wszystkich wsi);
• wsie średnie 300 - 500 osób (ok. 40%);
• wsie duże powyżej 500 mieszkańców (20%)

Jednostki osadnicze większe od miast to tzw. zespoły miast:

• aglomeracje monocentryczne
• aglomeracje policentryczne (konurbacje)

      Aglomeracje monocentryczne to skupiska miast z wyraźnie zaznaczonym centrum np. aglomeracja warszawska (centrum Warszawa), łódzka (Łódź), krakowska (Kraków), wrocławska (Wrocław), poznańska (Poznań)

      Aglomeracje policentryczne to skupiska miast bez wyraźnie zaznaczonego centrum np. aglomeracja katowicka, bydgoska, gdańska (Trójmiasto)

Rozwój miast następuje w wyniku:

• przyrostu naturalnego
• migracji ludności wiejskiej do miast
• zmian administracyjnych: włączenia do miast terenów podmiejskich; przekształcania osiedli wiejskich w miasta
• wzroście uprzemysłowienia
• nadawaniu praw miejskich miejscowościom które wcześniej były wsiami

W Polsce mamy:

• 875 miast
• 56783 miejscowości wiejskich

Największe miasta w Polsce to:

• Warszawa - 1 624 tys. mieszkańców
• Łódź - 933 tys. mieszkańców
• Kraków - 740 tys. mieszkańców
• Wrocław - 639 tys. mieszkańców
• Poznań - 580 tys. mieszkańców

Najmniejsze polskie miasta to:

• Wyśmierzyce liczące ok. 870 mieszkańców,
• Suraż liczący ok. 1000 mieszkańców

      Sieć miejską w Polsce cechuje brak znacznej przewagi głównego ośrodka nad pozostałymi, np. Budapeszt jest 10 razy większy od 2. pod względem wielkości miasta, podobnie Paryż, Londyn, Kopenhaga, Ateny. Warszawa jest niecałe 2 razy większa od drugiego pod względem wielkości miasta - Łodzi.

Miasta mogą pełnić różnorodne funkcje:

• przemysłową i usługową (koncentracja przemysłu i usług)
• administracyjną - stolica państwa, ośrodki wojewódzkie
• kulturalną - (ośrodki kultury) siedziby uniwersytetów i innych szkół wyższych, instytutów badawczych, teatrów, filharmonii
• turystyczną i wypoczynkową - skupiają cenne zabytki architektury, uzdrowiska, miejscowości położone na szlakach turystycznych
• pielgrzymkową - Częstochowa, Góra Kalwaria

Cechy miast:

• znaczna wielkość zajmowanej powierzchni
• duża intensywność zabudowy
• bogate wyposażenie w obiekty usługowe i kulturalne
• różnorodność zajęć ludności

      Większość dużych i średnich miast w Polsce leży na obszarze aglomeracji miejskich. Największymi aglomeracjami miejskimi są: katowicka, warszawska, łódzka, gdańska, krakowska, wrocławska i poznańska.

Aglomeracja katowicka:

• ok. 3,6 mln mieszkańców
• aglomeracja typu policentrycznego (konurbacja)
• stanowi ona największy w kraju zespół ok. 35 miast (wraz z konurbacją Rybnicką)
• została ukształtowana na bazie wydobycia węgla kamiennego i rud cynku i ołowiu
• obserwuje się tu największą koncentrację: górnictwa, energetyki, hutnictwa żelaza i stali, hutnictwa cynku i ołowiu, produkcji środków transportu, materiałów budowlanych i wyrobów ciężkiej chemii
• największe miasta aglomeracji to Katowice, Sosnowiec, Bytom, Gliwice, Zabrze, Ruda Śląska

Aglomeracja warszawska:

• 2,4 mln mieszkańców
• aglomeracja typu monocentrycznego
• obejmuje Warszawę i pomniejsze ośrodki: Otwock, Józefów, Mińsk Mazowiecki, Sulejówek, Kobyłkę, Tłuszcz, Wołomin, Radzymin, Legionowo, Nowy Dwór Mazowiecki, Błonie, Pruszków, Brwinów, Milanówek, Grodzisk Mazowiecki, Piaseczno
• wśród miast aglomeracji największe Legionowo przeszło 30-krotnie ustępuje stolicy pod względem liczby mieszkańców
• powyższe miasta są administracyjnie niezależne od Warszawy, jednakże silnie uzależnione od niej - ich zakłady przemysłowe kooperują ze stołecznymi; ludzie dojeżdżają do pracy i szkół w Warszawie, niekiedy też po zakupy, najłatwiejsze połączenia komunikacyjne prowadzą przez Warszawę
• centrum aglomeracji Warszawa

Warszawa:

• koncentruje się tu większość ludności (1,6 mln mieszkańców)
• większość przemysłu
• budownictwo
• usługi materialne i socjalne całej aglomeracji
• miasto składa się z 11 gmin - Centrum, Białołęka, Targówek, Rembertów, Wawer, Wilanów, Ursynów, Włochy, Ursus, Bemowo, Bielany
• każda gmina składa się z kilku dzielnic
• jest siedzibą najwyższych władz państwowych - Sejm, Senat, Prezydent, Rząd, oraz partii politycznych, przedstawicielstw państw obcych
• jest głównym ośrodkiem finansowym w kraju - mieszczą się tu centrale największych polskich banków (NBP); filie i przedstawicielstwa banków zagranicznych, towarzystw ubezpieczeniowych; działa Centrum Finansowo-Bankowe; Warszawska Giełda Papierów Wartościowych
• stanowi największy w Polsce węzeł komunikacyjny krajowej i zagranicznej
• jest ośrodkiem targowo-wystawinniczy
• siedzibą PAN-u oraz licznych instytucji i placówek
• znajdują się tu wyższe uczelnie: najstarszy w stolicy UW, największa uczelnia techniczna w Polsce - Politechnika, SGH, SGGW, AM im F. Chopina, AM, ASP, AWF im J. Piłsudskiego, UKSW (była ATK), WAT oraz kilka niepaństwowych szkół wyższych
• znajdują się tu liczne szkoły podstawowe i ponadpodstawowe oraz dobrze rozwinięta sieć szkół niepublicznych

Aglomeracja łódzka:

• ok. 1 mln mieszkańców
• aglomeracja typu monocentrycznego
• obejmuje następujące miasta: Łódź (812,3 tys. mieszkańców), Pabianice (76 tys. mieszkańców), Aleksandrów (20,5 tys. mieszkańców), Konstantynów (17,4 tys. mieszkańców), Zgierz (58 tys. mieszkańców), Ozorków (21,9 tys. mieszkańców), Stryków (3,8 tys. mieszkańców), Głowno (15,5 tys. mieszkańców)
• głównie koncentracja przemysłu włókienniczego (bawełnianego, wełnianego i pończoszniczego)
• wśród innych gałęzi przemysłu dominują: przemysł chemiczny (głównie farmaceutyczny); poligraficzny, spożywczy