Nazwa epoki

Słowo "renesans" pochodzi z języka francuskiego (la renaissance) i oznacza dosłownie "odrodzenie". Termin ten oznacza w dziejach kultury europejskiej epokę, która nastąpiła po średniowieczu, a poprzedziła barok. Rozpoczęła się we Włoszech jeszcze w wieku XIV, a w krajach Europy Północnej na przełomie wieków XV i XVI. Szczytowy okres renesansu włoskiego to wiek XV (czyli Quattrocento - lata 1400...). Wiek XVI (Cinquecento), we Włoszech już nieco schyłkowy, w Europie oznacza rozwój sztuki i myśli renesansowej. Koniec epoki odrodzenia przypada zaś na przełom wieku XVI i XVII.

Nazwę "renesans" spopularyzowała fundamentalna praca Jacoba Burckhardta "Kultura odrodzenia we Włoszech", wydana w 1860 roku. Autor zresztą rozciągnął w niej granice epoki bardzo szeroko, zaliczając do jej przedstawicieli także Dantego, którego tradycyjnie traktuje się jako ostatniego wybitnego przedstawiciela literatury średniowiecznej. Ale termin ten pojawiał się i wcześniej, również w epoce, którą dzisiaj określa. Jego włoskiej wersji (rinascita) użył  XVI-wieczny malarz, architekt, historyk sztuki i biograf wybitnych artystów Giorgio Vasari, pisząc o rozwoju sztuki włoskiej. Jej przebudzenie nastąpiło wówczas, gdy artyści "zaczęli kopiować z zapałem i pilnością starożytnych". Warto tu dostrzec dwa elementy: z jednej strony przekonanie artystów i myślicieli odrodzenia, że są kontynuatorami i prawowitymi dziedzicami kultury antycznej, a z drugiej strony ich świadomość, że wnoszą do historii Europy coś wyjątkowego, że żyją w epoce niezwykłej i ją współtworzą.