nazewnictwo węglowodorów i reszt węglowodorowych

      Węglowodory ogólnie można podzielić na łańcuchowe i cykliczne (pierścieniowe). Łańcuch węglowodorowy może być prosty lub rozgałęziony, może również zawierać oprócz wiązań pojedynczych wiązania wielokrotne (podwójne lub potrójne). Węglowodory cykliczne mogą zawierać jeden lub więcej pierścieni, a także wiązania pojedyncze i wielokrotne.
 
      Nazwy pierwszych czterech węglowodorów nasyconych, łańcuchowych są zwyczajowe, natomiast nazwy pozostałych tworzy się poprzez dodanie do rdzenia, określającego ilość atomów węgla w łańcuchu, końcówkę -an charakterystyczną dla alkanów. Liczebniki określające rdzeń nazwy są pochodzenia greckiego. Alkany o łańcuchach prostych określa się mianem n-alkanów.

      Nazwy węglowodorów z wiązaniem podwójnym (alkenów) tworzy się podobnie jak nazwy alkanów: do rdzenia, określającego ilość atomów węgla w łańcuchu dodaje się  końcówkę -en. W przypadku alkinów , czyli węglowodorów zawierających wiązania potrójne końcówka nazwy to -yn. Miejsce występowania wiązania wielokrotnego zaznacza się przez wstawienie przed nazwę węglowodoru lokantu np. 1-propen, 3-hepten.
     
 

Wzory i nazwy pierwszych dziesięciu węglowodorów podaje tabela:
 

Nazwa n-alkanu	Wzór sumaryczny	Nazwa alkenu	Wzór sumaryczny	Nazwa 1-alkinu	Wzór sumaryczny
Metan	CH4
Etan	C2H6	Eten	C2H4	Etyn	C2H2
Propan	C3H8	Propen	C3H6	Propyn	C3H4
Butan	C4H10	Buten	C4H8	Butyn	C4H6
Pentan	C5H12	Penten	C5H10	Pentyn	C5H8
Heksan	C6H14	Heksen	C6H12	Heksyn	C6H10
Heptan	C7H16	Hepten	C7H14	Heptyn	C7H12
Oktan	C8H18	Okten	C8H16	Oktyn	C8H14
Nonan	C9H20	Nonen	C9H18	Nonyn	C9H16
Dekan	C10H22	Deken	C10H20	Dekyn	C10H18

      Nazwy jednowartościowych grup (reszt węglowodorowych) utworzonych przez usunięcie atomu wodoru od końcowego atomu węgla tworzy się przez zmianę przyrostka -an  w nazwie węglowodoru na -yl (lub -il po spółgłoskach g,k,l).
Np.  CH₃-CH₂-CH₂-      propyl
 
      Nazwy alkanów rozgałęzionych tworzy się przez umieszczenie przedrostków określających nazwy bocznych łańcuchów przed nazwą najdłuższego łańcucha węglowego w cząsteczce. Reguły określające nazewnictwo:
 
1. Za podstawę nazwy uważa się nazwę najdłuższego łańcucha węglowego w cząsteczce.
 

2. Jeżeli kilka łańcuchów ma taką samą ilość atomów węgla za główny przyjmuje się ten, który posiada największą ilość podstawników.

Przykład: W przypadku A oba zaznaczone łańcuchy mają taka samą ilość atomów węgla, w przypadku B łańcuch niebieski jest dłuższy. Ponieważ w przykładzie A oba łańcuchy maja taką samą liczbę podstawników, podstawniki są takie same a ich lokanty nie zmieniają się, nie ma znaczenia czy za podstawę nazwy przyjmiemy łańcuch niebieski czy żółty.
 
3. Grupy węglowodorowe przyłączone do głównego łańcucha węglowego uważa się za podstawniki a ich nazwy  wymienia się w kolejności alfabetycznej zgodnie z kolejnością alfabetyczną np. etylometyloheptan

4. Atomy węgla w łańcuchu głównym numeruje się kolejno w takim kierunku, aby podstawniki miały jak najniższe wartości. Liczby te wymienia się w nazwie węglowodoru oddzielając je łącznikiem np. 2-metylo pentan.

5. Jeżeli w  cząsteczce węglowodoru występuje kilka jednakowych podstawników oznacza się je przedrostkiem stanowiącym liczebnik: di- (dwa), -tri (trzy), -tetra (cztery) itd. Kolejne cyfry oddziela się od siebie przecinkami np. 2,3-dimetylopentan.
 
      Węglowodory cykliczne mają nazwy pochodzące od węglowodorów nierozgałęzionych o takiej samej liczbie atomów węgla. Położenie wiązań wielokrotnych oznacza się możliwie najniższymi lokantami. Ewentualne łańcuchy boczne wymienia się w kolejności alfabetycznej przed przedrostkiem cyklo. Dla 1,3,5 cykloheksatrienu została zachowana nazwa zwyczajowa - benzen.

 

	cyklopropan