HISTORIA ARCHEOLOGII

Ludzie już w odległych czasach interesowali się przeszłością, zbierając dawne przedmioty lub szukając odpowiedzi na różne pytania dotyczące przeszłości i czynili to za pomocą metody wykopaliskowej. Zbieraczami starożytności byli już niektórzy władcy mezopotamscy m.in. asyryjski król Asurbanipal, który w swojej bibliotece w Niniwie posiadał kolekcję tabliczek, z tekstami zapisanymi pismem klinowym, zbieranych w całym kraju.

	Ogólny widok na część ruin starożytnego Babilonu, opisanej w Biblii dumnej stolicy państwa nowobabilońskiego (625-539 r. przed Chr.). W głębi, zachowany na miejscu, bazaltowy posąg, przedstawiający lwa zabijającego człowieka.

Swoistą "kolekcję" starożytnych zabytków z Babilonii, odkryli francuscy archeolodzy w Suzie, stolicy Elamu (płd.-zach. Iran), dokąd trafiły jako łup wojenny w 2 połowie 2 tysiąclecia przed Chr. Między innymi znajdowała się tam diorytowa stela z wyrytym w piśmie klinowym tekstem kodeksu praw Hammurabiego, króla Babilonu (1792-1750 r. przed Chr.).

 W tekście babilońskiego króla Nabonida (555-539 r. przed Chr.) znajdujemy natomiast opis poszukiwań fundamentów świątyni E-ulmasz, która poświęcona była bogini Isztar z Agade. Nabonid stwierdza, że liczni królowie panujący przed nim - Kurigalzu, Esarhadon, Asurbanipal, a nawet Nabuchodonozor - nie mogli ich znaleźć i że on sam, przez trzy lata bez rezultatu prowadził wykopaliska, aż do czasu kiedy spadła gwałtowna ulewa i wyżłobiła wielki rów, w którym odsłonięte zostały fundamenty świątyni zbudowanej przez króla Naram-Sina z Akadu (ok. 2254-2255 r. przed Chr.). Okrycie to "uszczęśliwiło serce króla i rozjaśniło jego oblicze!"

Przykłady takich antykwarycznych i archeologicznych zainteresowań przeszłością znajdujemy w różnych epokach i na różnych terenach. Jednak początków współczesnej archeologii powszechnie upatruje się w Europie XVI wieku, kiedy to humaniści epoki Renesansu zwrócili swoją uwagę na osiągnięcia kultury antycznego Rzymu i Grecji. We Włoszech w XVI wieku rozwinęło się kolekcjonerstwo antycznych rzeźb i waz. Papież, kardynałowie i arystokraci szybko znaleźli naśladowców wśród możnych na innych dworach Europy. W celu pozyskania zabytków zaczęto zlecać prace wykopaliskowe, które jednak niewiele miały wspólnego z naukową archeologią. Ich charakter był rabunkowy, zabierano (głównie z grobów) przedmioty ładne i efektowne, nikt też nie martwił się opisywaniem kontekstu, w jakim zostały one znalezione.

      Korzenie współczesnej archeologii sięgają XVIII wieku, kiedy to we Włoszech zaczęto systematyczne prace wykopaliskowe na terenie, wcześniej przypadkowo odkrytych, ruin dwóch rzymskich miast - Pompejów i Herkulanum. Oba miasta spotkał tragiczny koniec, gdyż zostały zasypane popiołami podczas wybuchu Wezuwiusza w roku 79. Założona w roku 1775 Akademia Herkulańska zajęła się publikowaniem wyników prac wykopaliskowych w Herkulanum.
Ważną rolę w rozwoju archeologii klasycznej, zwłaszcza w kontekście badań nad sztuką starożytną, odegrał niemiecki uczony J. Joachim Winckelman, który napisał pierwszą nowożytną Historię Sztuki Starożytnej (1764).

      Z tymi początkami nowożytnych badań archeologicznych związane jest też nazwisko polskiego arystokraty Stanisława Kostki Potockiego, kolekcjonera waz greckich, który uczestniczył w wykopaliskach etruskiej nekropoli w Nola. Własnymi obserwacjami uzupełnił on swoje tłumaczenie na język polski dzieła Winckelmana O sztuce u dawnych, czyli Winckelman polski, opublikowane w 1815. Wśród nich nowatorskie było spostrzeżenie, związane z zastosowaniem stratygrafii w określaniu wieku znalezisk. Metoda ta jest obecnie jedną z podstawowych stosowanych w ustalaniu względnego datowania znalezisk archeologicznych. "... Kto tylko był w Noli i widział, iak się wydobywaią wazy Etruskie, wie dobrze, że naygłębsze groby przywracaią nam naydawnieysze w tym rodzaju pomniki. W licznych zbiorach wazów Etruskich ...... nie zdarzało mi się widzieć nader ciekawych wazów, które się naygłębiej w ziemi znayduią i widocznie są naystarszemi."

Wybrana literatura przedmiotu:

• W.H. Boulton, Wieczność piramid i tragedia Pompei, Warszawa 1962 (Wyd. IV)
• C.W. Ceram, Bogowie, groby i uczeni, Warszawa 1959
• I. i J. Kramarkowie, U źródeł archeologii, Wrocław 1972
• J. Meuszyński, Odkrywanie Mezopotamii, Warszawa 1977

Wykopaliska XIX wieku >>