kataleksa

Kataleksa

(z gr. kataleksis = zakończenie, ostatnia zgłoska)

W metryce antycznej mianem kataleksy określa się skrócenie ostatniej stopy wersu (lub członu wersowego) o jedną sylabę krótką. Hiperkataleksa dotyczyła tylko tych spośród stóp metrycznych, które zakończone były sylabą krótką.
W polskim wierszu sylabotonicznym kataleksa to skrócenie ostatniej stopy wersu lub przedśredniówkowej części wersu o jedną sylabę nieakcentowaną. Zjawisko to dotyczy tylko tych stóp, które zakończone są sylabą nieakcentowaną (amfibrach, daktyl, peon III, trochej).

W podanym przykładzie zaznaczono granice stóp metrycznych i sylabę akcentowaną:

Zapomnij. | Nic nie ma | prócz jasnej | tej sali
I walca, | i kwiatów, | i świateł, | i ech.
Świeczników | sto w lustrach | kołysząc | się pali,
I oczy, | i usta, | i wrzawa, | i śmiech.

(Czesław Miłosz: Walc - fragment)

Wiersz Miłosza to przykład czterostopowca amfibrachicznego przeplatanego z czterostopowcem amfibrachicznym katalektycznym (w parzystych wersach nie ma ostatniej, nieakcentowanej sylaby).


Amfibrach
Daktyl
Hiperkataleksa
Peon III
Stopa metryczna
Trochej