inne

Polskie prace w Egipcie

Marina el-Alamejn

      Miejscowość położona na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w pobliżu miejsca słynnej bitwy stoczonej przez aliantów z wojskami Rommla w 1942 roku. Dwie polskie misje, wykopaliskowa i konserwatorska, od 1987 r. prowadzą tam prace w ruinach starożytnego miasta i jego nekropoli, istniejących od II wieku p.n.e. do VII wieku n.e. W mieście (którego nazwa nie jest jeszcze z całą pewnością ustalona) znajdowały się okazałe domy wyposażone w systemy kanalizacyjne, toalety i podziemne cysterny i ozdobione marmurowymi posągami. Interesującą cechą nekropoli jest występowanie obok siebie kilku typów grobowców, zwykle wieloosobowych, w tym kamiennych skrzyń zwieńczonych pojedynczymi kolumnami bądź filarami oraz ogromnych podziemnych hypogeów, czasem zaopatrzonych w naziemne pawilony. Zarówno budowle miejskie jak grobowce cechują się interesującą dekoracją architektoniczną, której zabezpieczenie jest jedną z głównych trosk polskich konserwatorów.

Tell Atrib

      W tym miejscu, na przedmieściach miasta Benha w Delcie Nilu, prof. Michałowski wznowił po wojnie, w 1957 roku, działalność wykopaliskową w Egipcie. Odkrył ogromny zespół łaźni rzymskich, ruiny z epok wcześniejszych, począwszy od fundamentów świątyń faraonów Taharki i Amazisa z Okresu Późnego (VII w.p.n.e.), jak również serię wapienników, w których Rzymianie, a później Arabowie przerabiali wapień ze starszych konstrukcji na wapno do swych budowli.

      Znaleziono również świadectwa istnienia jednego z najstarszych kościołów koptyjskich w Egipcie, znanego z przekazów pisanych. W trakcie późniejszych prac odsłonięte zostały ruiny ptolemejskiego miasta, z warsztatami garncarzy, koroplastów i rzeźbiarzy. Znaleziono tam ogromną liczbę terakotowych figurek przedstawiających głównie bóstwa, wywodzące się z kręgu tak egipskiego jak hellenistycznego, a w pobliskich łaźniach z Okresu Ptolemejskiego odkryto szereg terakot i przedmiotów wotywnych o charakterze erotycznym.

Kair

      Od 1972 roku polscy architekci i konserwatorzy prowadzą kompleksową rekonstrukcję pochodzącego z początku XVI wieku zespołu grobowego wielkiego emira Qurqumasa. Całość zespołu, składająca się z mauzoleum emira z kryptami grobowymi, meczetu typu madrasa, rezydencji fundatora i jego rodziny oraz części mieszkalnej (klasztoru sufich), została przebadana archeologicznie, zabezpieczona przed dalszym zniszczeniem i sukcesywnie jest rekonstruowana. Mauzoleum i meczet wraz z minaretem zdobiła bogata dekoracja - marmurowa i drewniana - pieczołowicie odtwarzana przez polską misję.

	Egipt, Sakkara. Piramida schodkowa faraona Dżosera i obszar cmentarzyska dostojników z okresu Starego Państwa (1 połowa 3 tysiąclecia p.n.e.).

Sakkara

      Na terenie nekropoli Starego Państwa, na zachód od Piramidy Schodkowej faraona Dżosera z III dynastii, polska misja pracująca od 1996 roku odkryła grobowiec wezyra Meref-nebefa, żyjącego w środkowej części VI dynastii (XXIII wiek p.n.e.), dekorowany pięknymi polichromowanymi reliefami. Prowadzone są badania i jednocześnie konserwacja grobu, wymuszona złym stanem zachowania polichromii. W pobliżu odkryto również szereg szybów ze Starego Państwa i liczne pochówki z późniejszych okresów - Ptolemejskiego i Rzymskiego.




Naqlun

      Na skraju oazy Fajum, w miejscu, gdzie wznosił się starożytny klasztor Nekloni, polska misja od 1985 roku lokalizuje i bada eremy zajmowane niegdyś (od końca VI wieku do co najmniej XI wieku) przez pobożnych pustelników, jak również usytuowany w ich centrum kompleks klasztorny istniejący do końca XIII wieku. Do najważniejszych znalezisk należą fragmenty papirusów greckich, koptyjskich i arabskich, rzucające światło na zawartość biblioteki klasztornej. Prowadzone są również badania nad odsłoniętymi niedawno XI-wiecznymi malowidłami w działającym do tej pory kościele Archanioła Gabriela.

Szaruna i Gamhud

      W miejscowościach tych, położonych w XIX nomie Górnego Egiptu, w 1907 roku prowadził wykopaliska młody uczony, pierwszy egiptolog polski, Tadeusz Smoleński, kierujący misją austriacko-węgierską. Badał nekropole ze Starego Państwa i z okresu ptolemejsko-rzymskiego. Trzy rzymskie sarkofagi z Gamhud ofiarował Krakowskiej Akademii Umiejętności - są ozdobą otwartej niedawno ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

Aszmunejn

      Tu, w stolicy XV nomu Górnego Egiptu, znajdował się ośrodek kultu Thota, boga mądrości i opiekuna pisarzy. Z jego świątyni nie zostało jednak niemal nic, za to prowadzone w latach 1987-90 badania ruin istniejącej od V wieku bazyliki pozwoliły zidentyfikować szereg wcześniejszych budowli z okresu faraońskiego, których kamienia użyto do jej budowy. Przygotowano ponadto plan zabezpieczenia i częściowej rekonstrukcji obiektu.

Edfu

      Słynie z najlepiej zachowanej świątyni egipskiej, poświęconej bogu Horusowi czczonemu pod postacią sokoła lub człowieka z sokolą głową. Tu zaczęła się egipska przygoda profesora Michałowskiego i innych uczonych z Uniwersytetu Warszawskiego, którzy w latach 1937-39 w ramach misji polsko-francuskiej badali pozostałości starożytnego miasta, od jego nekropoli z okresu Starego i Średniego Państwa po zabudowę miejską z okresu ptolemejsko-rzymskiego i koptyjskiego. Wykopaliska przyniosły obfity plon również w postaci ogromnej liczby niezwykle wartościowych i atrakcyjnych zabytków, których duża część dzięki partażowi (czyli podziałowi materiału wykopaliskowego) trafiła do Polski i umożliwiła otwarcie już w 1938 roku pierwszej galerii sztuki starożytnej w Muzeum Narodowym w Warszawie. Zabytki z Edfu, mimo strat poniesionych w czasie wojny, nadal stanowią bodaj najważniejszą część zbiorów egipskich muzeum.

Oaza Dachla

      Od 1985 roku zespół polsko-niemiecki prowadzi badania sztuki naskalnej we współpracy z kanadyjskim Dakhleh Oasis Project. Celem badań jest pełna dokumentacja petroglifów na wybranym obszarze, na podstawie której można wysnuć wnioski na temat roli zwierząt w kulturze człowieka od wczesnego holocenu (10-6 tys. p.n.e ) po 3 tys. p.n.e., poczynając od przedstawień polowań na dzikie zwierzęta sawanny (głównie żyrafy i antylopy) po sceny pasterskie.