historia Suzy

Historia Suzy

	9. Puchar z dekoracją typu 'Suza A'. Koniec 5. tys. p.n.e. Ceramika. Wys.28,5 cm. Muzeum Luwru.

      Ruiny starożytnego miasta Suza znajdują się w dzisiejszym Chuzistanie w południowo-zachodnim Iranie, w pobliżu współczesnej miejscowości Szusz, w dolinie rzeki Szahur. Geograficzne położenie sprawiło, że na rozwój miasta miały wpływ dwa ważne obszary kulturowe: południowa Mezopotamii oraz Płaskowyż Irański.

      Już pod koniec 5 tysiąclecia p.n.e. istniała tu rozległa, późnoneolityczna osada, o powierzchni ponad 25 ha, której mieszkańcy wytwarzali m.in. wspaniale zdobione, wysokiej jakości cienkościenne naczynia ceramiczne. W terminologii archeologicznej kultura ta określana jest terminem "Suza I" (nadanym jej przez odkrywców) lub "Suza A".(termin wprowadzony później). W 4 tysiącleciu p.n.e. zastąpiła ją kultura "Suza II" lub "Suza B", mająca wiele cech wspólnych z kulturą Uruk, rozwijającą się w Mezopotamii. Pod koniec tego okresu pojawiły się też pierwsze gliniane tabliczki z zapisem liczebników i z odciskami pieczęci.

      W 3 tysiącleciu p.n.e. Suza rozwiała się jako ważny ośrodek miejski. W tym okresie zaczęto tu stosować własne systemy pisma (protoelamickie A i protoelamickie B), niezależne od pisma mezopotamskiego. Zapisane nimi teksty znajdowane są także na innych stanowiskach w Iranie. W drugiej połowie 3 tysiąclecia Suza politycznie zależna była od państw południowej Mezopotamii i znajdowała się pod władzą dynastii akadyjskiej (ok. 2400-2200 p.n.e.) i III Dynastii z Ur (ok. 2100-2000 p.n.e.). W tym okresie zaczęto w Suzie używać mezopotamskiego pisma klinowego, a w sztuce pojawiły się zabytki charakterystyczne dla Sumeru, m.in. figurki orantów.

      Suza była stolicą państwa Elam od końca 3 tysiąclecia p.n.e. aż do około roku 640 p.n.e., kiedy to została zdobyta i zniszczona przez wojska asyryjskiego króla Asurbanipala. Z tego okresu zachowały się liczne teksty w języku elamickim, zapisane pismem klinowym.

	13. Suza (Szusz) Widok ruin pałacu achemenidzkiego króla Dariusza I (522-486 p.n.e.)

      W czasach panowania królów perskich z dynastii Achemenidów (ok. 700-331r. p.n.e.) od ok. 520 r. p.n.e. Suza, obok Persepolis, stała się jedną z rezydencji królewskich. Suza obecna jest także w starym testamencie. Wymieniana jest w proroctwach Daniela, a otoczony wielką czcią grób proroka znajduje się po dziś dzień w Suzie. Achemenidzkie pałace w Suzie są miejscem akcji w starotestamentowej Księdze Estery. Męża Estery, króla Ahasueursa, utożsamia się perskim władcą Kserksesem.

      W Suzie umieścił akcję dramatu "Persowie", grecki dramatopisarz Ajschylos, ukazujący w swojej tragedii klęskę Kserksesa pod Salaminą (472 r. p.n.e.).

      Miasto zamieszkane było również po upadku dynastii Achemenidów (czasy panowania Seleucydów, Partów, Sasanidów i Arabów), ale nie miało już wówczas dawnego znaczenia.

Lektura w języku polskim
A.T. Olmsted, Dzieje Imperium Perskiego. Przeł. K.Wolicki, Warszawa 1974
B. Kaim, Sztuka Starożytnego Iranu, Warszawa 1996