historia Akropolu

Ateny: Akropol

Historia Akropolu

	Akropol: widok od strony północno-zachodniej

      Monumentalne ruiny, które dziś możemy oglądać na Akropolu, są pozostałościami wspaniałych budowli wzniesionych w drugiej połowie V w. p.n.e.. Wzgórze zagospodarowane było już znacznie wcześniej, w okresie mykeńskim, jednak z tych założeń pozostały jedynie nikłe ślady. Wiadomo również, że w 1 połowie VI w. p.n.e. wzniesiona była świątynia poświęcona Atenie Polias (Opiekunce Miasta), a na początku V w. p.n.e. tak zwany starszy Partenon. Po zniszczeniach powstałych w trakcie oblężenia perskiego w roku 480 p.n.e., nastąpił okres wielkiej przebudowy, zainicjowanej przez stratega Peryklesa. Przy realizacji zakrojonych na niespotykaną dotąd skalę prac, zatrudnieni byli najwybitniejsi architekci: Iktinos, Mnesikles i Kallikrates oraz rzeźbiarze z Fidiaszem na czele. Powstałe w wyniku tego przedsięwzięcia założenia architektoniczne świadczą, że był to szczytowy okres rozwoju architektury ateńskiej.


      Do najważniejszych budowli należały: Partenon , Propyleje, Erechtejon oraz świątynia Ateny - Nike. Wszystkie te budowle przetrwały w bardzo dobrym stanie do końca starożytności, podobnie jak słynny posąg Ateny Partenos, wykonany ze złota i kości słoniowej. Po edykcie cesarza Teodozjusza II z 426 r. n.e., nakazującym likwidowanie miejsc kultów pogańskich, przestały one pełnić swoje dotychczasowe funkcje. W tym okresie posąg Ateny, po którym zaginął wszelki ślad, został prawdopodobnie wywieziony do Konstantynopola.

      W VII w. n.e. Partenon zamieniony został na świątynię chrześcijańską, najpierw obrządku wschodniego (do XIII w.), później zachodniego. Pociągnęło to za sobą znaczną przebudowę, a także skucie płaskorzeźb z metop. Około połowy XV w. zdobywcy tureccy, przebudowali świątynię na meczet. W drugiej połowie XVII wieku, w czasie wojny z Republiką Wenecką, Turcy urządzili w dawnej świątyni arsenał. Skutki tej decyzji były tragiczne. W trakcie oblężenia, które miało miejsce w 1687 r., jeden z pocisków armii weneckiej trafił w budowlę powodując eksplozję zmagazynowanego tam prochu. Na skutek wybuchu, znaczne partie budowli, która przetrwała tyle wieków, legły w gruzach.

      Erechtejon, podobnie jak Partenon, został w VII w. zamieniony na świątynię chrześcijańską, co pociągnęło za sobą gruntowną jego przebudowę. Swój charakter kultowy traci po podboju tureckim.

      Propyleje zachowały swój pierwotny wygląd aż do XII w., kiedy to przerobiono je na pałac biskupi. Nieco później jedno ze skrzydeł (północne) zaadaptowane zostało dla potrzeb kancelarii państwowej, a następnie drugie skrzydło przebudowane na pałac. Turcy w części środkowej urządzili arsenał, co pociągnęło za sobą skutki równie tragiczne, jak w przypadku Partenonu. Około połowy XVII w., budynek został wysadzony w powietrze w wyniku uderzenia pioruna.

      W XVII w. przestała istnieć (na około 200 lat) świątynia Ateny - Nike. Turcy rozebrali ją i pochodzące z niej bloki wykorzystali jako materiał budowlany.

      Niezwykle ważny dla historii Akropolu moment dziejowy wiąże się z osobą Lorda Elgina, którego działalność spowodowała ogromne spustoszenie w dekoracji rzeźbiarskiej przede wszystkim Partenonu (Marmury Elgina). Mniej więcej 100 lat później, w roku 1894, miało miejsce trzęsienie ziemi, fatalne w skutkach, jeśli chodzi o stan zachowania budowli.

"Marmury Elgina"

	Akropol - Partenon: trzy boginie ze wschodniego przyczółka; obecnie w British Museum ('Marmury Elgina')

	Akropol - Partenon: jedna z metop południowej strony: Lapita walczący z centaurem; obecnie w British Museum ('Marmury Elgina')

 

	Akropol- Erechtejon: jedna z kor z portyku południowego. Marmur, ok. 415 r. p.n.e.; obecnie w British Museum ('Marmury Elgina')

 






      Lord Elgin był angielskim ambasadorem w Turcji. Uzyskawszy od sułtana zgodę na wywiezienie kilku fragmentów rzeźb i inskrypcji, ogołocił z dekoracji rzeźbiarskiej przede wszystkim Partenon, z którego wyciął i wysłał do Anglii 12 posągów z przyczółków, 15 metop i 56 płyt fryzu, a oprócz niego - choć w mniejszym stopniu - świątynię Ateny - Nike (płaskorzeźby z fryzu) oraz Erechtejon (1 z kariatyd, kolumna, płaskorzeźby). Tak zwane marmury Elgina zostały w r. 1816 zakupione przez Muzeum Brytyjskie (British Museum), gdzie przechowywane są do chwili obecnej. Współcześni nam Grecy nie mogą pogodzić się z utratą tych obiektów i podejmują liczne próby mające na celu ich odzyskanie. Sprawa rzeczywiście nie jest jednoznaczna. Z moralnego punktu widzenia działalność lorda Elgina budzi wątpliwości. Z drugiej jednak strony umieszczenie zabytków w muzeum uchroniło je być może przed zniszczeniem.