Choć na pytanie :"czy istnieją cząsteczki?" większość osób odpowiedziałaby twierdząco, to odpowiedź na pytanie: "skąd o tym wiemy?" wcale nie jest prosta. Cząsteczki i atomy mają zbyt małą średnicę aby można je było zaobserwować pod lupą, czy szkolnym mikroskopem. Naukowcy badają substancje za pomocą skomplikowanych urządzeń pozwalających "zobaczyć" atomy i cząsteczki. Nie znaczy to jednak, że nie możemy obecności cząsteczek obserwować w warunkach domowych, choć będą to obserwacje pośrednie.
Dowodem istnienia cząsteczek są ruchy Browna, czyli bezładne, zygzakowate ruchy wykonywane przez cząsteczki gazów i cieczy. Aby je zaobserwować wystarczy umieścić na szkiełku mikroskopu kropelkę rozwodnionego tuszu lub mleka. Cząstki tuszu lub kuleczki mleka zawieszone w wodzie wykonują przedziwny, fascynujący taniec. Ruch ten spowodowany jest zderzeniami z niewidocznymi dla nas cząsteczkami wody.
Podobne obserwacje można już bez użycia mikroskopu przeprowadzić wrzucając do czystej wody kilka kryształków barwnej, rozpuszczalnej substancji. Początkowo zabarwi się tylko woda w pobliżu kryształków, potem barwa stopniowo rozprzestrzeni się w całej objętości wody. Urok tego zjawiska fascynuje każdego, kto po raz pierwszy obserwuje barwne smugi rozpuszczającej się substancji.
O tym, że materia jest zbudowana z niewidocznych gołym okiem cząsteczek, które w gazach i cieczach stale się przemieszczają, świadczyć może także rozchodzenie się zapachów różnych substancji. Zapach perfum czy dezodorantu czujemy już z pewnej odległości.
Cząsteczki gazów poruszają się chaotycznie, podobnie jak omawiane wcześniej cząsteczki cieczy "porywając" ze sobą zapach. W ten właśnie sposób informacja o tym co będzie na obiad może do nas dotrzeć nawet gdy jesteśmy w innej części domu.
