Dekoracja rzeźbiarska Partenonu
W dekoracji rzeźbiarskiej Partenonu wydzielić można 3 zespoły:
- przyczółki,
- metopy,
- fryz partenoński.
Została ona szczegółowo zaprojektowana przez Fidiasza, ale przy jej wykonaniu musiał być zatrudniony cały zespół kamieniarzy. Najprawdopodobniej kolejność prac była następująca: najpierw metopy (447 - 443 p.n.e.), następnie fryz (443 - 438 p.n.e.) i na końcu przyczółki, ukończone w 432 r. p.n.e.
Z całej dekoracji na miejscu pozostały jedynie 2 rzeźby z przyczółka zachodniego, zachodnia część fryzu oraz 2 płyty z części południowej. Pozostałe zachowane elementy znajdują się - poza nielicznymi wyjątkami - bądź w British Museum ("
Marmury Elgina"), bądź w Muzeum Akropolu.
 |  | |
| Akropol: fragment zachodniej fasady Partenonu
(przyczółka i fryzu tryglifowego) | |
| |
|
|  | |
| Akropol - Partenon: narożnik
południowo-zachodni;
metopa ze sceną Centauromachii | |
| |
|
Przyczółki, lub inaczej
frontony były to trójkątne partie ścian szczytowych. Zdobiły je wykonane w bardzo głębokim reliefie, wieloosobowe sceny przedstawiające:
- narodziny bogini Ateny: przyczółek wschodni (nad wejściem),
- spór Ateny i Posejdona o patronat nad miastem (przyczółek zachodni)
Metopy dekorowane były reliefowo scenami walk.
- po stronie wschodniej, wejściowej, ukazane były walki bogów z gigantami, czyli Gigantomachia,
- po stronie południowej: walki Lapitów (jedno z plemion greckich) z centaurami (półludzie, półkonie), czyli Centauromachia, a także narodziny mitycznego założyciela Aten - Erechteusza,
- po stronie zachodniej: walki Greków z Amazonkami (plemię wojowniczych kobiet), czyli Amazonomachia
- po stronie północnej: sceny z wojny trojańskiej.
|  | |
| Akropol - Partenon: fragment zgromadzenia bogów
ze wschodniej strony fryzu: Posejdon, Apollon i Artemida;
obecnie w Muzeum Akropolu | |
| |
|
|  | |
| Akropol - Partenon: fragment zachodniej strony fryzu: jeźdźcy;
zachowany in situ | |
| |
|
Fryz partenoński: Blisko 160-metrowj długości (159,42 m) fryz wykonany był w płaskim reliefie i przedstawiał uroczystość ku czci Ateny, tak zwane Panatenaje. Ukazano na nim około 400 postaci ludzkich i ponad 200 zwierząt. Nad głównym wejściem do świątyni umieszczone zostało zgromadzenie bogów olimpijskich, ku któremu zmierzała nadciągająca od zachodu, wzdłuż ścian południowej i północnej, procesja Ateńczyków niosących dary ofiarne oraz nową szatę dla bogini - święty peplos, którym okrywano posąg bogini, co było punktem kulminacyjnym uroczystości. Należy dodać, iż w rzeczywistości celem procesji był posąg bogini znajdujący się nie w Partenonie, lecz w starej świątyni poświęconej Atenie Polias (Opiekunce miasta), a później w Erechtejonie.
zobacz: "Marmury Elgina"
