Geografia - CHARAKTERYSTYKA CIAŁ NIEBIESKICH
Ciała niebieskie to wszystkie naturalne i sztuczne obiekty znajdujące się w przestrzeni kosmicznej.
Nauka o ciałach niebieskich to astronomia. Należy do najstarszych nauk przyrodniczych.
Do ciał niebieskich zalicza się: gwiazdy, planety, satelity, planetki, mgławice, meteory, galaktyki, kwazary (ciała niebieskie naturalne) oraz ciała niebieskie sztuczne.
GWIAZDY
To ciała niebieskie świecące światłem własnym pochodzącym z przemian termojądrowych zachodzących w ich wnętrzu.
Najjaśniejsze gwiazdy tworzą charakterystyczne ugrupowania zwane gwiazdozbiorami (= konstelacjami). Do dnia dzisiejszego dotrwały nazwy nadane przez starożytnych Greków konstelacjom: m.in. Gwiazdozbiór Oriona, Bliźniąt, Andromedy, Herkulesa, Lwa, Barana, Byka, Orła.
Gwiazdy mogą osiągać rozmiary kilkaset razy większe od rozmiarów Słońca oraz mniejsze od średnicy Ziemi.
Słońce jest gwiazdą najbliższą Ziemi, jedną z 200 miliardów gwiazd tworzących układ zwany Galaktyką (Drogą Mleczną).
Jest wielką gazową kulą (70% stanowi wodór i 27% stanowi hel) dostarczającą Ziemi energii. Od jej światła zależy bowiem życie organiczne na Ziemi.
Koncentruje 99,866% masy całego Układu Słonecznego, co sprawia że wszystkie obiekty kosmiczne w tym układzie są silnie związane grawitacyjnie z jego gwiazdą centralną.
-
średnica (na równiku) 1,392 mln km (109,1 średnic Ziemi)
-
masa 1,989 * 1030 kg (332946 mas Ziemi)
-
średnia gęstość - 1,49 g/cm3
-
średnia odległość od Ziemi 149,6 mln km (najmniejsza odległość od Ziemi - 2 stycznia- 147,1 mln km; największa odległość - 3 lipca - 152,1 mln km)
-
średni czas przebiegu światła ze Słońca do Ziemi - 8 minut i 19 sekund
-
temperatura powierzchni - 5533oC
-
temperatura wnętrza - 14 (20) mlnoC
Budowa Słońca (od strefy położonej najgłębiej)
-
rdzeń (około 10% całej średnicy) zachodzą w nim reakcje termojądrowe (przemiana wodoru w hel), podczas których wyzwala się energia promienista (główne źródło światła i ciepła na planetach).Temperatura wzrasta do 20 mlnoC.
-
kula słoneczna, zamknięta fotosferą (300 km grubości) czyli powierzchnia Słońca, którą obserwujemy.
-
atmosfera Słońca zbudowana jest z dwóch warstw. Najniżej położona jest chromosfera, rozciągająca się nad fotosferą (10 000 km grubości). Najbardziej zewnętrzną warstwą atmosfery słonecznej jest korona słoneczna - zmienia ona swój kształt (od kulistego do wydłużonego) w zależności od aktywności.
PLANETY
To ciała niebieskie kształtem zbliżone do kuli, krążące dookoła gwiazdy po drodze zwanej orbitą, obracające się wokół własnej osi i świecące światłem odbitym od powierzchni gwiazdy
Wokół Słońca (gwiazdy - centralnego ciała niebieskiego) wskutek działania sił grawitacji krąży 9 planet: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun, Pluton.
Poszczególne planety różnią się między sobą:
-
budową fizyczną
-
składem chemicznym
-
wielkością
-
prędkością wykonywanych ruchów
-
warunkami termicznymi powierzchni
-
liczbą księżyców
Planety wewnętrzne (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars) mają podobne rozmiary i budowę. Znajdują się najbliżej Słońca. Są planetami stałymi zbudowanymi z metalicznego jądra i skalnej skorupy. Wszystkie w przeszłości były aktywne wulkanicznie i sejsmicznie. Dziś aktywna jest jedynie Ziemia.
Planety zewnętrzne (Jowisz, Saturn, Uran i Neptun), z wyjątkiem Plutona, należą do planet olbrzymich. Ich masa łącznie stanowi 99% masy wszystkich planet. Ich gęsta gazowa atmosfera zbudowana głównie z wodoru, helu, metanu, amoniaku, wody utrudnia poznanie budowy wewnętrznej.
PLANETKI (PLANETOIDY, ASTEROIDY)
To drobne ciała niebieskie krążące po swoich orbitach wokół Słońca. Największe ich zagęszczenie obserwuje się między orbitami Marsa i Jowisza. Szacuje się że jest ich ok. 2000.
SATELITY
Satelity (księżyce) - to ciała niebieskie obiegające planetę.
Najwięcej księżyców posiadają planety olbrzymie: Jowisz (16), Saturn (25), Uran (15), najmniej planety wewnętrzne: Mars (2), Ziemia (1), a także Pluton (1), zaś Merkury i Wenus nie posiadają w ogóle księżyców.
Księżyc
to naturalny satelita Ziemi. Obiega on Ziemię w okresie miesiąca gwiazdowego 27,3 dnia. W tym samym czasie wykonuje on obrót wokół własnej osi. Sprawia to, że z Ziemi widać zawsze tylko jedną jego stronę, ale w różnych fazach - zależnie od ekspozycji względem Ziemi oświetlonej części Księżyca.
Księżyc regularnie zmienia swój wygląd co 29,5 dnia. Jest to tak zwany miesiąc synodyczny, czyli okres w którym następuje zmiana faz Księżyca od nowiu do następnego nowiu.
MGŁAWICE
Jest to zlepek pyłu kosmicznego widoczny na sferze niebieskiej jako ciemna smuga lub jasny obłoczek pobudzany światłem sąsiedniej planety
METEORY
To ciała niebieskie krążące w przestrzeni planetarnej, spadające na powierzchnię naszej planety jako meteoryty. Zbudowane są głównie z żelaza, niklu i kobaltu (meteoryty żelazne). Zdarzają się też meteoryty kamienne - zbudowane głównie z krzemianów.
KOMETY
To ciała niebieskie poruszające się wokół Słońca po orbicie w kształcie spłaszczonej elipsy. Składają się z jądra i rozległego warkocza. Gdy kometa jest bardzo blisko Słońca otrzymuje promieniowanie tak silne, że wydziela z siebie warkocz z reguły w kierunku przeciwnym niż położenie Słońca. Komety świecą światłem odbitym pochodzącym od Słońca. Są ciałami względnie krótkotrwałymi, giną tracąc stopniowo materię lub nagle rozpadają się na roje brył i pyłów.
GALAKTYKI
To układy wielu miliardów gwiazd wraz z ogromną ilością materii międzygwiezdnej.
Wyróżnia się trzy główne typy galaktyk: eliptyczne, spiralne i nieregularne. Galaktyka w której leży Układ Słoneczny nosi nazwę Drogi Mlecznej i jest galaktyką spiralną.
KWAZARY
To bardzo odległe gwiazdopodobne ciała niebieskie o bardzo dużej jasności absolutnej
SZTUCZNE CIAłA NIEBIESKIE
Zlicza się tu kilka sztucznych satelitów Ziemi (zwanych niekiedy sputnikami) oraz sondy kosmiczne (próbniki kosmiczne) obiegające Słońce lub podążające w kierunku innych planet.
