średniowiecze - Bolesław Chrobry

Historia średniowiecza - Monarchia Bolesława Chrobrego

Kalendarium

992 r. - Chrobry przejmuje władzę

997 r. - Misja świętego Wojciecha

1000 r. - Zjazd gnieźnieński, utworzenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego

1009 r. - Misja Brunona z Kwerfurtu

1002-1018 r. - Wojny polsko-niemieckie

1018 r. - Wyprawa na Ruś

1025 r. - Koronacja Chrobrego

1025 r. - Śmierć Chrobrego, koronacja Mieszka II


   1.   "Z lisią chytrością złączył Bolesław ziemie polskie w jedną całość, wypędziwszy macochę i braci...".
Thietmar, Kronika, za: M. Koczerska, E. Wipszycka, op. cit., s.172

	Bolesław Chrobry

   Bolesław, aby zawładnąć całą spuścizną po Mieszku I, usunął na wygnanie Odę, drugą żonę Mieszka, oraz swoich przyrodnich braci. Mimo, iż Oda miała poparcie możnych krewnych w Niemczech, nie uzyskała pomocy, gdyż Chrobrego poparł młody cesarz Otton III.
   Bolesław odziedziczył po Mieszku państwo, które miało dobrze ułożone stosunki z cesarstwem i papiestwem. Korzystnie układały się stosunki ze Skandynawią oraz z Węgrami. Zaognione mogły być stosunki z Czechami (niedawna wojna), a także najprawdopodobniej z Rusią, która zagarnęła w 981 roku Grody Czerwieńskie.

   2.   W pierwszym, około dziesięcioletnim okresie panowania, Bolesław kontynuował politykę ojca zabiegając o polską prowincję kościelną i o koronę. Pogłębił sojusz z cesarstwem wspierając Ottona III w walce z Wieletami. Wyśmienitą okazją wzmocnienia dobrych relacji z Rzymem stała się pomoc udzielona w 997 roku biskupowi praskiemu Wojciechowi, w misji do Prusów. Po męczeńskiej śmierci misjonarza Bolesław wykupił na wagę złota jego zwłoki i pochował w Gnieźnie. W ten sposób Polska uzyskała własnego męczennika, a wspieranie przez państwo pokojowych misji było odejściem od zasady ustalonej w czasach Karola Wielkiego, głoszącej, że nawracanie pogan powinno być dokonywane ogniem i mieczem.

   3.   W 1000 roku doszło do wydarzenia, które odbiło się głośnym echem w całym świecie chrześcijańskim - zjazdu gnieźnieńskiego. Znamy jego przebieg z dwu relacji: niemieckiego kronikarza Thietmara i autora najstarszej znanej kroniki, Galla Anonima

Thietmar biskup Merseburga, kronikarz (975-1018)

   Następnie cesarz {Otto III} na wieść o cudach, jakie Bóg działał przez miłego sobie męczennika Wojciecha, pośpieszył tamże celem pomodlenia się [ przy jego grobie]. (...)
W jaki sposób był cesarz przez niego [tzn. Bolesława] wówczas podejmowany i przez jego kraj aż do Gniezna wiedziony, rzecz to nie do uwierzenia i wprost nie da się opowiedzieć. Widząc z daleka miasto upragnione szedł doń pobożnie bosymi stopami, a przyjęty z czcią niezwykłą przez biskupa tamecznego Ungera, wprowadzony został do kościoła, błagając zlany łzami wstawiennictwa świętego męczennika dla pozyskania sobie łaski Chrystusowej. I niezwłocznie ustanowił tam arcybiskupstwo. (...)

	'Szczerbiec' Bolesława Chrobrego

Dokonawszy tego wszystkiego, uczczony został cesarz przez pomienionego księcia ogromnymi darami i - co mu się najbardziej podobało - trzystu żołnierzami pancernymi. Odchodzącego odprowadził Bolesław ze znamienitym orszakiem aż do Magdeburga, gdzie uroczyście obchodzono Święto Palmowe [25 III 1000]

Anonim zwany Gallem

   "[...] cesarz Otto [...] przybył do [grobu] św. Wojciecha dla modlitwy i pojednania, a zarazem w celu poznania sławnego Bolesława, jak o tym można dokładnie wyczytać w księdze o męczeństwie [tego] świętego. Bolesław przyjął go zaszczytnie i okazale, jak wypadło przyjąć króla, cesarza rzymskiego i dostojnego gościa. (...) Zważywszy jego chwałę, potęgę i bogactwo, cesarz rzymski zawołał w podziwie: " Na koronę mego cesarstwa! To, co widzę większe jest, niż wieść głosiła!" I za radą swych magnatów dodał wobec dostojników: " Nie godzi się takiego i tak wielkiego męża, jakby jednego spośród dostojników, księciem nazywać lub hrabią, lecz [wypada] chlubnie wynieść go na tron królewski i uwieńczyć koroną". A zdjąwszy z głowy diadem cesarski, włożył go na głowę Bolesława na [zadatek] przymierza i przyjaźni i za chorągiew triumfalną dał mu w darze gwóźdź z Krzyża Pańskiego wraz z włócznią św. Maurycego, w zamian za co Bolesław ofiarował mu ramię św. Wojciecha."

(Teksty za: Wiek V-XV w źródłach, Wybór tekstów źródłowych, Warszawa 1997)

   Na zjeździe ogłoszono utworzenie samodzielnej polskiej metropolii kościelnej w Gnieźnie, czyli arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, której podlegały nowo założone biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Otton III zrzekł się na rzecz Bolesława inwestytury, Chrobry został zwolniony z obowiązku płacenia cesarzowi trybutu i w/g Galla Anomima, "cesarz mianował go bratem i współpracownikiem cesarstwa i sprzymierzeńcem narodu rzymskiego".
   Relacja Thietmara wskazuje, że Chrobry został potraktowany w sposób szczególny, zwłaszcza iż cesarz założył na jego głowę swój diadem, co interpretujemy dzisiaj jako włączenie do cesarsko - papieskiego programu "odnowy imperium rzymskiego", którego ideowy wymiar przedstawia miniatura z ewangeliarza Ottona III - Bolesław miałby być królem krajów słowiańskich. Obustronne dary wzmocniły więzi przyjaźni. Chrobry otrzymał domniemany gwóźdź z krzyża Chrystusowego oraz kopię włóczni św. Maurycego (symbol walki za wiarę). Otton III otrzymał ramię św. Wojciecha oraz oddział 300 pancernych.

	Tarczownicy z czasów bolesławowskich

   4.   Po śmierci Ottona III w 1002 roku królem niemieckim oraz cesarzem rzymskim został Henryk II, przeciwnik pokojowej i uniwersalistycznej polityki swego poprzednika. Rozpoczął się okres długotrwałych najazdów na Polskę. Niemcy zagrażali zarówno od strony ?użyc jak i Czech, które przejściowo opanował w 1002 roku Bolesław.
   W tym czasie Chrobry zaczął realizować nową politykę. Jej celem były nowe zdobycze terytorialne na zachodzie, południu i wschodzie. Niektórzy z badaczy dopatrują się w tym próby realizacji idei "królestwa słowiańskiego", o którym wspominaliśmy przy okazji zjazdu gnieźnieńskiego.

   5.   W 1002 roku Bolesław zajął ?użyce, Milsko i wkroczył do Miśni. Wkrótce potem wmieszał się w sprawy czeskie (przez 18 miesięcy sprawował rządy w Czechach i na Morawach). Doprowadziło to do długotrwałego konfliktu z Henrykiem II. Wojna polsko-niemiecka ciągnęła się aż do 1018 roku, kiedy podpisano pokój w Budziszynie. Na mocy tego porozumienia Chrobry zatrzymał ?użyce i Milsko . Potwierdzeniem pokoju było małżeństwo Bolesława z córką margrabiego Miśni Odą.

	Wjazd Chrobrego do Kijowa

   6.   Jeszcze w 1018 roku Chrobry podjął wyprawę na Ruś. Zakończyła się ona zdobyciem i złupieniem Kijowa oraz przyłączeniem do Polski Grodów Czerwieńskich i Przemyśla - miała charakter łupieżczy. Bolesław, którego państwo było wyczerpane długotrwałą wojną z Niemcami próbował choć trochę zapełnić skarbiec książęcy i dać w końcu możliwość zdobycia łupów swoim wojom. Książę ruski Jarosław Mądry odzyskał władzę w Kijowie i do końca panowania Chrobrego utrzymywał z Polską pokój.

   7.   Na Wielkanoc 1025 roku, wykorzystując kolejne bezkrólewie w Niemczech, po uzyskaniu zgody papieża, Bolesław koronował się na pierwszego króla Polski. Koronacja miała ogromne znaczenie polityczne i moralne, ponieważ świadczyła o niezależności władcy i jego państwa. Wprawdzie wkrótce Chrobry zmarł, ale jego koronę przejął Mieszko II, syn wyznaczony na następcę.