baśń

Baśń

      Gatunek epicki o rodowodzie ludowym. Utwór fabularny charakteryzujący się następującymi cechami:

miejsce i czas akcji nie są określone, ale nie jest to na pewno świat rzeczywisty ani czas historyczny ("dawno, dawno temu", "za siedmioma górami, za siedmioma morzami"),

baśń zaczyna się i kończy w sposób specyficzny (przykładowa formuła rozpoczęcia - zob. wyżej; zakończenie - np. "i żyli długo i szczęśliwie"),

w świecie przedstawionymbaśni obowiązują rzeczywiste związki przyczynowe, ale dopuszczalne i częste jest ich łamanie i przekraczanie przez zjawiska i siły magiczne, nadnaturalne,

bohaterami baśni bywają często szczególne postacie: księżniczka, król, królewicz, trzej bracia, wdowa, wróżka, rycerz, czarownik itd., mówiące zwierzęta,

fabuła baśni składa się z powtarzających się (w innych baśniach) motywów fabularnych: próby (walka) i przeszkody (las, woda, ogień) do pokonania, daleka wyprawa po cudowny lek ("woda życia"), magiczny pomocnik ("kot w butach"), trzej bracia (najmłodszy "głupi Jaś") itd.,

baśń przedstawia świat rządzony wyrazistymi prawami moralnymi, na których straży stoją siły nadprzyrodzone,

baśń ma charakter moralizatorski: z opowiedzianej w niej historii należy wyciągnąć wnioski moralne.

      Najpopularniejsze zbiory baśni stworzyli Charles Perrault, bracia Grimm, Hans Christian Andersen (pierwsi zbierali i opracowywali baśnie ludowe; utwory Andersena mają już charakter bardziej literacki, dlatego w ich przypadku nie wszystkie z wymienionych wyżej cech baśni bywają realizowane).
Potocznie baśń określa się mianem bajki, ale teoria literatury odróżnia te gatunki.

Bajka