bajka

Bajka

      Zwięzły, wierszowany utwór, którego bohaterami są zwierzęta, rośliny, przedmioty, ludzie. Niezależnie od tego, jakie postacie występują w bajce, przekazuje ona ogólną naukę moralną dotyczącą świata ludzi. Nauka ta - zwana morałem - może być wypowiedziana wprost (na początku lub na końcu tekstu) albo jedynie zasugerowana czytelnikowi. Zarysowana w bajce sytuacja może być ilustracją morału albo naprowadzać odbiorcę na jego trop - cecha ta czyni z bajki utwór o charakterze alegorycznym (bo przedstawia bajka w obrazowy sposób pewną prawdę ogólną).

      Wiele postaci zwierzęcych występujących w bajkach reprezentuje zawsze stałe i jednoznaczne cechy: wilk jest krwiożerczy, lis przebiegły, mrówka pracowita itd.

Rozróżnia się zazwyczaj dwa typy bajek:

bajka narracyjna jest krótką opowieścią o niewielu bohaterach i zwięzłej i nieskomplikowanej akcji (wzorem tego typu bajki są utwory Jeana de La Fontaine'a);

bajka epigramatyczna zaś liczy zwykle cztery wersy, a przedstawiona w niej sytuacja służy podkreśleniu podobieństwa lub różnicy postaw.

Bajka to utwór o charakterze dydaktycznym (szczególnie chętnie uprawiano tę formę w oświeceniu; bajki pisywali I. Krasicki, S. Trembecki i in.).

W języku potocznym słowo bajka często oznacza baśń, ale teoria literatury odróżnia te dwa gatunki.

Ignacy Krasicki

WYROK

Czy nos dla tabakiery, czy ona dla nosa? -
Była wielka dysputa ze starym młokosa,
Na złotnika sąd przyszedł; bezwzględny a szczery
Dał wyrok nieodwłocznie: "Nos dla tabakiery!"


Alegoria
Baśń
Epigramat
Ignacy Krasicki: Bajki (wybór)