Apadana i pałac Dariusza I

Apadana i pałac Dariusza I w Suzie

Apadana

	4. Widok ruin apadany pałacu Dariusza I (522-486 p.n.e.). Na pierwszym planie fragment marmurowego kapitelu.

	14. Suza (Szusz). Pałace królów achemenidzkich. VI-V w. p.n.e.

	18. Achemenidzki kapitel kolumny z apadany pałacu Dariusza I (522-486 p.n.e.) w Suzie. Szary marmur. Wys. 5,80 m. Muzeum Luwru

      Do wielkich dzieł architektury achemenidzkiej w Suzie zalicza się apadanę przy pałacu Dariusza I. Była to budowla na planie kwadratu o boku 109 m, której głównym elementem była centralnie usytuowana sala audiencyjna o wymiarach 58x58 m z 36 kamiennymi kolumnami. Ich zwieńczenie stanowiły, wykonane z marmuru, achemenidzkie kapitele w formie dwóch, połączonych ze sobą, protom leżących byczków.


      W czterech narożach znajdowały się małe pomieszczenia, a między nimi, na trzech bokach budowli, portyki z dwoma rzędami kolumn. Do budowli tego typu prowadziły monumentalne, dekorowane schody (jak na przykład w Persepolis), które w Suzie nie zachowały się. Apadana służyła królowi do uroczystego przyjmowania delegacji wasalnych, a jej architektoniczna forma wywodziła się z architektury medyjskiej. Wraz z pałacem, do którego przylegała od północy, wzniesiono ją na potężnej terasie o wysokości 18 metrów w północnej części ruin elamickiego miasta..


pałac Dariusza I

	13. Suza (Szusz) Widok ruin pałacu achemenidzkiego króla Dariusza I (522-486 p.n.e.)

      Pałac Dariusza I, o rozmiarach 246x155 m, wzorowany był na planie pałacu południowego Nabuchodonozora II (604-561 p.n.e.) w Babilonie. Powtórzone zostało charakterystyczne następstwo trzech dziedzińców, leżących jeden za drugim wzdłuż osi wschód-zachód. Sala tronowa usytuowana była na południowym boku ostatniego dziedzińca. Pałac, zbudowany z suszonej cegły, miał ściany dekorowane glazurowanymi, plastycznie zdobionymi kształtkami ceglanymi, podobnymi do używanych w Babilonie w okresie nowobabilońskim. Tematem ikonograficznym były wielobarwne przedstawienia opiekuńczych geniuszy pod postacią uskrzydlonych byków, lwów, istot fantastycznych i żołnierzy gwardii królewskiej.

	19. Procesja gwardzistów z pałacu Dariusza I (522-486 p.n.e.) w Suzie. Relief z glazurowanych cegieł. Wys. gwardzisty 1,47 m. Muzeum Luwru

      Dekorację wzbogacały fryzy ornamentalne złożone ze stylizowanych palmet i rozetek. Taki sam rodzaj dekoracji zewnętrznych ścian miała również apadana.

      W inskrypcji fundacyjnej, znalezionej pod progiem wejścia do pałacu, król mówi skąd pochodzili robotnicy oraz skąd sprowadzono materiały, użyte do jego budowy i dekoracji:
      "To jest pałac, który wybudowałem w Suzie. Z daleka sprowadzono to, co go ozdabia. Głęboko kopano w ziemi, póki nie osiągnąłem skalistego dna. Kiedy wydobyto ziemię wsypano żwir. Na tym żwirze postawiłem pałac. Kopanie ziemi, sypanie żwiru i ułożenie w formach cegieł z gliny było pracą Babilończyków. Cedrowe drewno zostało sprowadzone z góry o nazwie Libanem. Asyryjczycy zwieźli je do Babilonu, a z Babilonu Karyjczycy i Jonowie przywieźli je do Suzy. Drewno yaka przywiezione zostało z Gandary i Karmanii. Złoto, które tu użyto ... z Sardes i z Baktrii. Drogocenny kamień - lazuryt i karneol ... z Sogdiany. Turkus ... z Chorasmi. Srebro i heban ... z Egiptu. Ozdoby, którymi przystrojono ściany ... z Jonii. Kość słoniową, tutaj użytą ... z Etiopii, z Indii i z Arachozji. Kamienne kolumny z miejscowości Abiradu w Elamie. Kamieniarze, którzy ciosali kamień, byli Jończykami i Sardyjczykami. Złotnicy, którzy kuli złoto ... Medami i Egipcjanami. Ludzie, którzy obrabiali drewno ... Sardyjczykami i Egipcjanami. Ludzie, którzy robili wypalone cegły ... Babilończykami. Ci, którzy zdobili ściany ... Medami i Egipcjanami. Mówi król Dariusz: Tutaj w Suzie nakazane zostało dzieło wspaniałe; dzieło wspaniałe zostało wykonane. Niechaj Ahura-Mazda ma mnie w opiece, i Hystaspesa, mego ojca, i mój kraj."

      Z trójjęzycznej (akadyjskiej, elamickiej i staroperskiej) inskrypcji w piśmie klinowym, umieszczonej na kilku kamiennych bazach kolumn apadany dowiadujemy się, że król Artakserkses II (404-358 r. p.n.e.) odbudował ją i pałac Dariusza I, po tym gdy uległy zniszczeniu w wyniku pożaru.

Lektura w języku polskim
A.T. Olmsted, Dzieje Imperium Perskiego, przeł. K. Wolicki, Warszawa 1974
Barbara Kaim, Sztuka Starożytnego Iranu, Warszawa 1996