anakreontyk

Anakreontyk

(z gr. od imienia Anakreonta, poety greckiego z VI w. p.n.e.)


Utwór poetycki wysławiający w lekkiej, żartobliwej formie przyjemności życia, miłość, flirt, erotykę, uczty, wino, muzykę, biesiadę.

Utwory Anakreonta, przeznaczone do śpiewania w czasie uczt i dworskich uroczystości (większą część swego długiego życia spędził poeta na dworach władców), podejmowały kilka powtarzających się tematów. Anakreont namawiał do umiarkowanego picia wina w gronie bliskich przyjaciół, przestrzegał zaś przed hałaśliwymi pijatykami. W wierszach miłosnych często wspominał Erosa, sprawcę radości i rozkoszy, ale także smutku i cierpienia, gdy uczucie pozostaje nieodwzajemnione. Anakreont nie wahał się wspominać o swoich miłosnych zawodach - ich przyczyny dopatrywał się w nadchodzącej starości, o której myślał z melancholią.

Twórczość Anakreonta znalazła licznych naśladowców - autorzy starożytnych anakreontyków, przypisywanych niejednokrotnie Anakreontowi, zapewnili mu sławę, ale skazali na wielowiekowe zapomnienie jego oryginalną twórczość, która zachowała się we fragmentach. Anakreontyki antyczne zniekształciły ponadto wizerunek poety, kreśląc jego portret jako pijaka i rozpustnika - w rzeczywistości zaś utwory Anakreonta zawierają wiele subtelnego dowcipu, lekkości i wdzięku.

Do tematyki i formy wierszy Anakreonta nawiązywano również w literaturze nowożytnej. Wiele anakreontyków można znaleźć w twórczości Jana Kochanowskiego; pisali je także Bartłomiej Zimorowic, Jan Andrzej Morsztyn, Stanisław Trembecki.


Dlaczego, trackie ty źrebię,
Spoglądasz na mnie z ukosa
I bezlitośnie umykasz,
Jakbym się nie znał na niczym?
Wierz mi - wspaniale bym umiał
Okiełznać ciebie wędzidłem
I, lejce w dłoni ściskając,
Na tor wyścigowy zawrócić.
Teraz się pasiesz na łąkach
I zwinnie hasasz w podskokach -
Bo jeszcze żaden cię biegły
W swej sztuce jeździec nie dosiadł!

(Anakreont, przeł. Jerzy Danielewicz)


Nie ten mi bliski, kto przy pełnym dzbanie
Mówi o waśniach i bolesnej wojnie,
Lecz ten, kto dary Muz i Afrodyty
Łącząc, o biesiad uroku pamięta.

(Anakreont, przeł. Jerzy Danielewicz)



Anakreont i amakreontyki