alkiny

Węglowodory, w których występuje wiązanie potrójne nazywamy alkinami.

Wzór ogólny szeregu homologicznego alkinów:
C_nH_2n-2

      Najprostszym przedstawicielem alkinów jest etyn (acetylen) - C₂H₂. Cząsteczka tego węglowodoru ma budowę liniową, długość wiązania potrójnego węgiel - węgiel wynosi 120pm, a wiązania węgiel - wodór 154 pm. Acetylen jest bezbarwnym gazem, nieco lżejszym od powietrza. Czysty gaz jest bezwonny. Charakterystyczną cechą acetylenu jest jego wybuchowy rozkład po sprężeniu do ciśnienia przekraczającego 1,5 MPa. Ponieważ acetylen dobrze rozpuszcza się w acetonie przechowuje się go w butlach wypełnionych porowatą substancją nasączoną acetonem. W powietrzu acetylen spala się silnie kopcacym płomieniem. Jest to spowodowane częściowym rozkładem gazu na węgiel i wodór. Aby dokonać pełnego spalenia etynu należy zmieszać go z czystym tlenem. Tak przeprowadzone spalanie daje wysoką temperaturę, stąd acetylen w mieszaninie z tlenem jest stosowany do cięcia i spawania metali.

      Nazwy alkinów tworzy się podobnie jak nazwy alkanów: do rdzenia, określającego ilość atomów węgla w łańcuchu dodaje się końcówkę -yn. Nazwy i wzory kilku pierwszych 1-alkinów podaje tabela:

Nazwa	Wzór sumaryczny
Etyn	C2H2
1-Propyn	C3H4
1-Butyn	C4H6
1-Pentyn	C5H8
1-Heksyn	C6H10
1-Heptyn	C7H12
1-Oktyn	C8H14

      Na skalę przemysłową acetylen otrzymuje się w wyniku reakcji karbidu (węgliku wapnia) z wodą:

CaC₂ + 2H₂O -> C₂H₂ + Ca(OH)₂

      Aby otrzymać inne alkiny stosuje się różne metody specjalne.

      Obecność wiązania potrójnego powoduje, że alkiny odznaczają się większą aktywnością chemiczną niż alkany. Charakterystyczna dla nich jest reakcja przyłączenia ( addycji ).



      Jeśli występuje nadmiar bromu, reakcja może zachodzić nadal prowadząc do przyłączenia kolejnych dwu atomów bromu i otrzymania

C₂H₂Br₄.

      Podobnie przebiega uwodornienie, czyli przyłączenie wodoru.




      Duże znaczenie ma reakcja przyłączania do acetylenu cząsteczki chlorowodoru. Powstający w tej reakcji chlorek winylu jest surowcem do otrzymywania polichlorku winylu czyli PCV.

      Polimeryzację chlorku winylu przedstawia równanie:

n CH₂=CHCl         ->         -(-CH₂-CHCl-)_n-

chlorek winylu (monomer)            polichlorek winylu (polimer)