2. Komórka

komórki zwierzęce

komórka roślinna

Komórka jest podstawową cegiełką budowy wszystkich organizmów. Niektóre z nich, np. bakterie i pierwotniaki, są jednokomórkowe, tzn. jedna komórka stanowi cały organizm. Pozostałe organizmy, czyli grzyby, rośliny i zwierzęta (w tym człowiek) są wielokomórkowe, tzn. zbudowane są z większej liczby komórek. Liczby te mogą nawet przekraczać miliardy, np. ciało człowieka składa się z ok.100 000 miliardów komórek.
Rozmiary komórek bywają bardzo różne - najczęściej jednak są tak małe, że widać je dopiero pod mikroskopem. Najmniejszymi komórkami są bakterie. O ich wielkości niech świadczy fakt, że szerokość kropki na końcu tego zdania równa jest średnicy około 100 bakterii! Jednak wśród komórek można spotkać olbrzymy. Bez wątpienia należy do nich komórka jajowa strusia (nie całe jajo, ale tylko ta część, którą potocznie nazywamy "żółtkiem"). Jej rozmiary wahają się od 15 do 20 cm. Rekordzistkami długości są prawdopodobnie komórki nerwowe, które mogą osiągać długość nawet 1 m.
Plan budowy komórek u poznanych dotąd organizmów jest podobny. Wszystkie są otoczone błoną komórkową, wypełnione cytoplazmą i zawierają materiał genetyczny. Błona komórkowa pełni wiele ważnych funkcji, m.in. odbiera sygnały dochodzące z zewnątrz oraz "decyduje", które substancje mogą wejść, a które wyjść z komórki. W komórkach roślin, grzybów, niektórych pierwotniaków i bakterii, na zewnątrz błony komórkowej znajduje się ściana komórkowa. Zapewnia ona ochronę komórce, a także stanowi jej rusztowanie zewnętrzne. Dzięki obecności ściany komórkowej, rośliny i grzyby zachowują swój kształt. Ze względu na sposób "zapakowania" materiału genetycznego w cytoplazmę, komórki dzielimy na dwie grupy: komórki jądrowe (eukariotyczne), tzn. takie, które mają materiał genetyczny upakowany w "prawdziwym" jądrze komórkowym, i bezjądrowe (prokariotyczne) - takie, które nie mają jądra komórkowego, a ich materiał genetyczny leży luźno w cytoplazmie. Do komórek jądrowych zaliczamy komórki zwierząt, roślin, grzybów i pierwotniaków natomiast do komórek bezjądrowych należą komórki bakterii. Materiał genetyczny, niezależnie od tego, czy jest zamknięty w jądrze komórkowym czy nie, jest centrum kontrolującym wszystkie procesy zachodzące we wnętrzu komórki.
W cytoplazmie komórek jądrowych, poza jądrem komórkowym, występują również mitochondria, chloroplasty, wodniczki. Mitochondria to małe siłownie komórek, w których podczas oddychania komórkowego uwalniana jest energia. Chloroplasty to drobne struktury obecne w komórkach roślin oraz niektórych pierwotniaków. Zawierają zielony barwnik - chlorofil, pochłaniający światło słoneczne konieczne do fotosyntezy. Strukturami komórki są wodniczki, zwane również wakuolami. Są to pęcherzyki otoczone błoną komórkową i wypełnione sokiem komórkowym - wodnym roztworem zawierającym różne substancje odżywcze, barwniki, sole mineralne, a także produkty odpadowe. Podstawową funkcją wodniczek u roślin jest utrzymanie jędrności i sztywności komórek. Dlatego w czasie suszy, kiedy wodniczki - a więc i komórki, tracą wodę, rośliny więdną. Wodniczki występują we wszystkich komórkach jądrowych, ale największe rozmiary osiągają u roślin i grzybów.
W świecie komórek jądrowych istnieje ogromna liczba odmian konstrukcyjnych "modelu podstawowego". Przypomina to trochę świat samochodów: wszystkie mają karoserię, silnik, koła, wycieraczki, ale każda marka różni się od pozostałych rozmiarami, kształtem, pojemnością i mocą silnika, a także wyposażeniem wnętrza.. Komórki budujące organizmy wielokomórkowe różnią się między sobą, nie tylko budową, ale i funkcją. Jedne np. odbierają bodźce ze środowiska zewnętrznego, inne przekazują sygnały i informacje do wnętrza ciała, inne wreszcie transportują tlen. Jednak w przeciwieństwie do komórek pierwotniaków, żadna z nich nie potrafi żyć "samotnie" i tylko wszystkie razem, tworząc zespoły o podobnej budowie i funkcji - tkanki, umożliwiają życie organizmu wielokomórkowego.