A A A
KURSOR Minikonkurs

Rzeczownik


Jak rozpoznać rzeczownik?


Wyrazy zaliczane do rzeczowników mają różne znaczenia. Są wśród nich nazwy istot żyjących (np. gimnazjalista, profesor, koń, jaskółka), roślin (np. gryka, jesion, trzcina) oraz przedmiotów i zjawisk, które możemy rozpoznać za pomocą zmysłów (np. budynek, biuro, wzgórze, chłód, wilgoć). Istnieje też wiele rzeczowników, które nie oznaczają rzeczy widzialnych, lecz pojęcia, np. gniew, żal, klęska, szacunek. Do rzeczowników zaliczamy także nazwy czynności i cech, jak: bieg, czytanie, młodość, lekkość.

Do rzeczowników należą także imiona i nazwiska osób, nazwy geograficzne, tytuły utworów literackich itp., np. Adam, Mickiewicz, Rysy, Wisła, "Potop". Takie rzeczowniki nazywamy własnymi, natomiast wszystkie przykłady wymienione w poprzednim akapicie to rzeczowniki pospolite.

W zdaniu bardzo łatwo jest rozpoznać rzeczownik po tym, że odpowiada on na pytanie kto? lub co?, oczywiście w różnych formach, więc również kogo? lub czego?, komu? lub czemu? itd., np.:

Uliczny (co?) hałas jest uciążliwy.
Nie znoszę (czego?) hałasu.
Jestem zmęczona (czym?) hałasem.


Przez co odmienia się rzeczownik?


Rzeczowniki to wyrazy, które odmieniają się przez przypadki i liczby oraz występują w jednym z trzech rodzajów: męskim, żeńskim lub nijakim. Mówienie o tym, że rzeczownik odmienia się przez rodzaje jest poważnym błędem, ponieważ rzeczownik ma tylko jeden, na stałe przypisany rodzaj i o żadnej odmianie nie może być tu mowy. Stół jest rodzaju męskiego, książka rodzaju żeńskiego i to jest niezmienne. Stół nie ma formy żeńskiej ani nijakiej, książka nie ma formy męskiej i nijakiej. Rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy mają z kolei wyrazy łączące się z rzeczownikami w liczbie mnogiej, nigdy to określenie rodzaju nie dotyczy samych rzeczowników.

Rodzaj rzeczowników będących nazwami osób zależny jest od ich płci. Nazwy mężczyzn są rodzaju męskiego, kobiet - żeńskiego, np.: pan - pani, nauczyciel - nauczycielka, zawodnik - zawodniczka. Rodzaj rzeczownika przyporządkowany na tej zasadzie nazywamy rodzajem naturalnym. Nieliczne rzeczowniki oznaczające osoby niedorosłe są rodzaju nijakiego, np.: dziecko, dziewczę.

Rodzaj naturalny mają też niektóre rzeczowniki będące nazwami zwierząt, przede wszystkim domowych, np.: kogut - kura, baran - owca, kot - kotka. Nazwami młodych zwierząt są często rzeczowniki rodzaju nijakiego, np. szczenię, źrebię, cielę.

Pozostałe rzeczowniki mają rodzaj nie uzasadniony żadnymi względami naturalnymi. Większość zwierząt ma nazwy tylko jednego rodzaju (męskie lub żeńskie) niezależnie od ich płci, np. chrząszcz, jaszczurka, sum, dzięcioł, jaskółka, mucha. Taki rodzaj nazywamy rodzajem gramatycznym. Dotyczy on w sposób oczywisty wszystkich rzeczowników nie oznaczających istot żywych, np.: okno, drzewo, staw, pagórek, rzeka, ulica.

Olbrzymia większość rzeczowników ma liczbę pojedynczą i mnogą, tj. odmienia się przez liczby, np.: kot - koty, deszcz - deszcze. Są jednak i takie, które mają tylko liczbę pojedynczą (np. szacunek) lub tylko mnogą (np. drzwi).


Mama dała Celinie... - czyli jak odmieniać rzeczownik


Na pewno słyszałeś, że język polski jest bardzo trudny do opanowania dla cudzoziemców, zwłaszcza jeśli nie są Słowianami. Dzieje się tak między innymi za sprawą odmiany rzeczownika. Nie dość, że język polski zna aż siedem przypadków (a w niektórych językach nie ma ich wcale lub jest mniej), to jeszcze rzeczowniki odmieniają się przez te przypadki aż na siedemnaście różnych sposobów. Zanim jednak zagłębimy się w gąszcz najróżniejszych form polskich rzeczowników, poznaj (lub przypomnij sobie) nazwy i pytania polskich przypadków:

  1. Mianownik (kto? co?)
  2. Dopełniacz (kogo? czego?)
  3. Celownik (komu? czemu?)
  4. Biernik (kogo? co?)
  5. Narzędnik (z kim? z czym?)
  6. Miejscownik (o kim? o czym?)
  7. Wołacz (o!)

Wpisz swój adres e-mail:
Jeśli mail z linkiem aktywacyjnym nie dotrze w ciągu 24 godzin, prosimy o poinformowanie nas o tym na adres mapptipe@edukator.pl.